الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٦٥

494 . زرنيخ 1

خاكسترى 14 است .

ديسقوريدس باز هم مىگويد * * كه بهترين زرنيخ چندان پوك نيست ، به رنگ سرخ است ، به آسانى ريزريز و ساييده مىشود ، خالص است و بوى گوگرد مىدهد ، نيرويش همان نيروى ارسانيقون است 15 .

( 1 ) . زرنيخ نيز ديده مىشود (

Lane

، 1229 ) و اين معرب « زرنى » فارسى است . سه نوع زرنيخ تشخيص مىدهند : زرد ( دى سولفيد ارسنيك يعنى رآلگار -

( As 2 S 2

) ، سرخ ( ترى سولفيد ارسنيك يعنى ائورى پيگمنت -

As 2 S 3

) و سفيد ( اكسيد ارسنيك -

As 2 O 3

) ؛ قس . ابو منصور ، 295 ؛ ابن سينا ، 221 . طبق طبقه‌بندى رازى ، زرنيخ دو نوع است - سرخ و زرد ، و اكسيد ارسنيك را « شكّ » مىنامد و در گروه سنگ‌ها جاى مىدهد ؛ كريموف ، سر الاسرار ، ص 119 ، يادداشت 29 و ص 149 ، يادداشت 282 .

( 2 ) . لاذراخوس ، قس . بر بهلول ، 18 943 : لدراخوس ؛ نسخهء فارسى : اذرخوس گويند و معنى او « زردرنگ » بود .

( 3 ) . ارسانيقوس - يونانى ، ديوسكوريد ، ، 86 .

( 4 ) . سندراخوس - يونانى ، ديوسكوريد ، ، 87 .

( 5 ) . نسخهء الف : سنزحا ، بايد خواند سندرخا ، نك . يادداشت 4 ؛ نسخهء فارسى : استوحا و مىافزايد : « به لغت لطينى « اوربيمنت » گويند ( قس . با

auripigmentum

لاتين و

orpiment

فرانسه ) .

( 6 ) . نورثا .

( 7 ) . زرنيخا .

( 8 ) . زرنى ، قس .

II , Vullers

، 131 .

( 9 ) . منجل ، بايد خوان منحسل ، قس .

Dutt

، 44 :

manahsila

. نسخهء فارسى : منسل و منسل ، قس .

Platts

، 1108 .

( 10 ) . نسخه‌هاى الف و فارسى : هريال ، بايد خواند هرتال ، قس .

Platts

، 1224 و

Dutt

، 41 . افزوده در حاشيهء نسخهء الف : « [ زرنيخ ] زرد را به سندى هرتال و سرخ را منسل [ در متن - متسل ] مىنامند » .

( 11 ) . برطبق ديوسكوريد ( ، 86 ) ارسانيقون زرنيخ زرد است و در معدن زرنيخ سرخ يافت مىشود .

( 12 ) . افزوده از روى ديوسكوريد ،

V

، 86 .

( 13 ) . * اين قطعه با اختصارهايى در

Picture

، 121 درج شده است .

( 14 ) . ديزج ، نسخهء فارسى : خاكستر فام .

( 15 ) . * * در حاشيهء نسخهء الف نوشته شده و در نسخه‌هاى ب و فارسى حذف شده است . قس .

ديوسكوريد ،

V

، 87 .