الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٠٢

411 . خنديقون 1

410 . خندريس 1

410 . خندريس 1 - نوعى شراب كهنه

اين يكى از نام‌هاى شراب به زبان عربى است .

حمزه مىگويد : اين تصحيف [ واژهء ] فارسى است و آن با [ حرف ] « شين » است 2 .

[ شراب را ] ازآن‌رو [ چنين مىنامند ] كه كسى كه از آن بنوشد ، رفتارى از او سر مىزند كه خنده و ريشخند 3 را بر مىانگيزد .

مىگويند كه [ خندريس شراب ] كهنه است و خدرسه به معناى « قديم » است .

مىگويند كه شراب را تا بيست سال و بيشتر نمانده باشد ، « خندريس » نمىنامند .

يكى از نام‌هاى [ شراب ] « زرجون » 4 ، معرب « زرگون » است 5 .

اصمعى : اين « كندريش » 6 است زيرا كسى كه از آن بنوشد به سبب شيفتگى كه به او دست مىدهد ، ريش خود را مىكند يا به عربده‌جويى و كندن ريش مردم مىپردازد .

( 1 ) . وجه تسميهء اين واژه روشن نشده است ، قس .

Lane

، 815 ؛

I , Dozy

، 407 .

( 2 ) . يعنى نوشتار درست اين واژه « خندريش » است .

( 3 ) . خندريش يا ريشخند فارسى ،

I , Vullers

، 728 .

( 4 ) . الزرجون .

( 5 ) . زرگون - طلايى . در پى آن مثل « قديم‌تر از گندم است » كه در شمارهء 409 آمده تكرار شده است .

( 6 ) . كندريش به فارسى « كنندهء ريش » .

411 . خنديقون 1

حمزه : اين معرب كنديگونه‌مى 2 و به معناى « شراب قند » 3 است زيرا قند همان « كند » 4 است .

سقر 5 [ شيره قند ] سفت نشده شبيه دوشاب 6 است ، آن را « كنداف » 7 نيز مىنامند .

قنديد 8 ، معرب كندويد 9 ، به معناى « ميوهء قند » است و آن شرابى است كه با ادويه [ مواد خوش‌بو ] خوش‌بو كرده باشند .

( 1 ) . در پزشكى شرق اين نام به شرابى داده شده كه با ادويه [ مواد معطر ] گوناگون ( زنجبيل ، هل ، ميخك ، فلفل سياه ، زعفران ) و افزودن عسل و مشك ، پخته شده است . دربارهء راه تهيه « خنديقون » نك . ابن سينا ،

، 113 . در كتاب‌هاى اروپايى به نام

Konditon

يا

conditum

مىآيد (

I , Low

، 60 ) .

( 2 ) . كنديگونه‌مى .

( 3 ) . خمر القند .

( 4 ) . كند ، قس .

II , Vullers

، 894 . كند - از كهند سانسكريت (

Platts

، 880 ؛ ميمون ، 289 ، ص 141 ، يادداشت 3 ) - در ابتدا به معناى « شكر » بوده است (

Dutt

، 267 ) .