الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٦
379 . خيار 1
( 3 ) . نسخهء الف : شونيثا ، نسخهء پ : سنونيثا ، قس . بر بهلول ، 8 1362 .
( 4 ) . نسخهء الف : من اول بطونه ، بايد خواند من اول فروخه زيرا ديوسكوريد ،
II
، 54 : و كان اول فرخ ، ابن سينا ، 770 و ابن بيطار ، جامع ،
II
، 64 : و كان اول ما افرخ .
( 5 ) . العوار ، قس . لسان العرب ،
IV
، 618 .
( 6 ) . العوهق ، قس . لسان العرب ،
X
، 278 .
( 7 ) . يا شقرّاق - داركوب سبز ،
Lane ; Picus viridus
، 1581 .
( 8 ) . الاخيل ، قس .
Lane
، 836 .
( 9 ) . ملاعب ظلّه .
( 10 ) . خاطف ظله . اين پرندگان به علت فرود آمدن سريعشان به زمين چنين ناميده شده‌اند ؛
Lane
، 766 .
378 . خطر 1
378 . خطر 1 - وسمه و نيل
اين وسمه 2 است .
مىگويند كه خطّار 3 درختى است كه از آن روغن به دست مىآورند 4 .
الرّاعى مىگويد :
تو را داده‌اند خزامى گل‌دار ، حنوة ، * شراب و خطار مشكبوى
« حنوة » سبزى خوشبويى به رنگ زرد است .
( 1 ) . وسمه -
Isatis tinctoria L .
يا نيل -
Indigofera tinctoria L .
؛ سراپيون ، 117 و 157 ؛ ابو منصور ، 184 ؛ ابن سينا ، 206 ؛ ميمون ، 126 .
( 2 ) . الوسمة ، نك . شمارهء 1079 .
( 3 ) . الخطار - از همان ريشهء « خطر » است .
( 4 ) . برطبق فرهنگ‌ها ، خطّار روغنى است كه از روغن زيتون و مواد معطر تهيه مىشود ؛ لسان العرب ،
IV
، 253 ؛ تاج العروس ،
III
، 184 .
379 . خيار 1
379 . خيار 1
به عربى قثد 2 ، به رومى تيطرانغورون 3 و كيطروفاكوس 4 به فارسى خيار بادرنگ 5 است ؛ زيرا بادرنگ به زبان فارسى درى همان اترج 6 است و قثد ، به‌ويژه [ خيار ] مجدر ، هنگامى كه زرد مىشود همان شكل را پيدا مىكند .
[ خيار ] در حجاز قثد ، در عراق خيار و در خراسان در قياس با اترج ، خيار بادرنگ [ ناميده مىشود ] .
( 1 ) .
Cucumis sativus L .
؛ عيسى ، 10 62 ؛ بدويان ، 1267 ؛ ميمون ، 388 .