الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٤
360 . حنطة 1
المحاملى : علس 12 نوعى گندم است ، پوسته‌اى دارد ، * * در هر پوسته دو دانه 13 است كه يكى از آنها بر اثر كوبيدن و ديگرى بر اثر [ فشار ] پاهاى [ حيوانات ] خارج مىشود . از چهار وسق 14 آن دو وسق دانه به دست مىآيد .
اهوازى : اين به رومى ستارى 15 ناميده مىشود .
در صنعا دانه‌ى به نام علس وجود دارد ، آن شبيه گندم اما باريك‌تر از آن است . اين دانه از نظر سنبله [ به گندم ] شباهت ندارد ، داراى دو پوسته است : پوستهء سنبله ، و دومى به پوسته برنج مىماند . آن را پاك و آسيا مىكنند . [ نان آن ] خوشمزه‌تر از نان گندم است .
گندم را در يمن هيش 16 مىنامند .
( 1 ) .
Triticum vulgare Vill .
؛ سراپيون ، 263 ؛ ابو منصور ، 127 ؛ ابن سينا ، 254 .
( 2 ) . البر ، قس .
Lane
، 176 .
( 3 ) . الفوم ، قس . بوستان ، 1861 .
( 4 ) . اين عنوان در نسخه‌هاى ب و پ از همين‌جا شروع مىشود و پيش از آن به شمارهء 359 مربوط مىشود .
( 5 ) . نسخهء الف : افودوس ، نسخهء فارسى : اوفودوس ، اين تحريف ( فوروس ) يونانى است ، ديوسكوريد ،
II
، 83 .
( 6 ) . نسخهء الف : حطى ، حطثا ، قس .
I , Low
، 780 ، نسخهء فارسى : حنطا و حطنا .
( 7 ) . طبق فرهنگ‌ها ، البثنيه - تمام گندم‌هايى است كه در دشت كاشته مىشود ؛ برخىها مىپندارند كه اين نام برخاسته از نام محلى در شام است ؛ لسان العرب ،
XIII
، 46 .
( 8 ) . در پى آن بالخبر - « بنا به خبر » ؛ ظاهرا اين تحريف نام ابو الخير است زيرا هر دو نام - پولس و ابو الخير - غالبا باهم ذكر مىشوند . نك . فهرست نام‌ها .
( 9 ) . الكس - يونانى -
Triticum spelta . L
( گندم رومى ) ، قس .
Low , pf .
، 104 .
( 10 ) . ايليقس ، بر بهلول ، 14 173 : اليقن .
( 11 ) * . در
Picture
، 118 درج شده است .
( 12 ) . نسخهء الف : الفلس ، بايد خواند العلس ، قس .
Lane
، 2130 ؛ برطبق عيسى ، 18 183 ، اين گندم رومى است .
( 13 ) . * * متن اصلى نامفهوم بود ، افزوده از روى
Lane
، 2130 و تاج العروس ،
IV
، 195 .
( 14 ) . وسق - بارى كه شتر مىتواند بلند كند .
( 15 ) . ستارى ! ؟ .
( 16 ) . الهيش .