الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٠

241 . جاوشير و جاوردشير 1

خوش بود و تيز . بيخ او تلخ باشد و سپيد بود به لون و بوى گران دارد ؛ پوست بيخ او ستبر باشد . نبات او را بيخى بزرگ بود و بر آن بيخ بزرگ بيخ‌هاى خرد باشد . چون نبات او ظاهر شود ساق او را بشكافند 12 در اوائل وقت حدوث او و صمغ كه از او بيرون مىآيد به تدريج مىگيرند .

نيكوتر از انواع [ جاوشير ] آن است كه ظاهر او به لون زرد باشد و ميانهء او سپيد بود ، طعم او تلخ باشد و اندكى دسومت دارد ؛ زود شكسته شود ، بوى باقوت دارد و چون زمانى در دست داشته شود تا اثر گرمى دست به او رسد ، بگدازد .

گفته‌اند از ميوهء او آن نيكوتر بود كه بر ساق او باشد . از صمغ او آن نيكوتر باشد كه طعم او تلخ بود ، بوى گران دارد ، نيكو شكسته شود و چون او را در شير اندازند زود بگدازد و متحلل شود .

سياه او نيك نباشد و آنچه جرم او نرم بود هم نيك نبود زيرا چون نرم بود او را به اشق 13 و موم درهم آميزند و به عوض جاوشير [ خالص ] بفروشند .

گفته‌اند كه طريق تحصيل صمغ او آن است كه ساق او را بشكافند و در زير او برگ‌هاى عريض بيفكنند تا [ صمغ ] او به تدريج سيلان كند و بر آن برگ‌ها خشك شود .

آن‌گاه او را جمع كنند و در موضعى پاكيزه كنند .

( 1 ) . صمغ گياه .

Opopanax Chironium Koch

؛ سراپيون ، 476 ؛ ابو منصور ، 114 ؛ ابن سينا ، 140 ؛ غافقى ، 206 ؛ ميمون ، 76 .

( 2 ) . گاورشير ، قس .

II , Vullers

، 947 .

( 3 ) . لاورشير ، قس .

II , Vullers

، 1077 .

( 4 ) . ذفارا ( ؟ ) ،

III , Low

، 458 : يارورا و بارورا .

( 5 ) . نسخهء فارسى : شح ، به‌طور مشروط بايد خواند شخ كه به معناى چرك ، لايهء چركين روى تن و لباس است .

( 6 ) . شيراز . اين خوراكى را در فرهنگ‌ها اين‌گونه توصيف مىكنند : « شبت را خرد كرده با ماست مخلوط مىكنند ، اندكى شير به آن مىافزايند ، در مشك يا در ظرفى مىريزند و چند روز مىگذارند تا ترش شود .

سپس آن را با نان مىخورند » .

II , Vullers

، 493 .

( 7 ) . جاهل و جاول در ديگر منابع دسترس ما نوشته نشده است . احتمالا تحريف گاور فارسى باشد .

( 8 ) . نك . شمارهء 896 ، يادداشت‌هاى 15 و 16 .

( 9 ) . ابوپناقس - يونانى ، غافقى ، 206 .

( 10 ) . باناقس - يونانى ، ديوسكوريد ،

III

، 45 .