الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٧

227 . توذرى 1

توبال « پوسته‌اى » است كه هنگام كوبيدن آهن و ديگر [ فلزها ] مىريزد .

( 1 ) . توبال - از « توپال » فارسى ،

I , Vullers

، 476 . تفالهء مس در اصل اكسيد مس است . سراپيون ( 506 ) ، ابو منصور ( 96 ) ، ابن سينا ( 385 ) نيز از آن نام برده‌اند .

( 2 ) . كلقيطيس از « مس » ؛ نام يونانى تفاله مس - است ، ديوسكوريد ،

، 61 .

( 3 ) . هبابانحاشا ، نسخهء فارسى : هبابادنحاسا .

( 4 ) . نسخهء فارسى : توفال برنج ، نسخهء الف : تول برنج .

( 5 ) . نسخهء الف : كرماشا ، نسخهء فارسى : كرماساين .

( 6 ) . نسخهء فارسى : پوست مس ، قس .

I , Vullers

، 382 ؛ نسخهء الف : پوسته مس .

( 7 ) . قشور النحاس - « پوست مس » . اين نيز به معناى « تفاله مس » است كه بر اثر كوبيدن از سطح مس جدا مىشود ؛ نك . شمارهء 842 . نسخهء فارسى : « توبال در قوت از پوست مس نيكوتر باشد » .

( 8 ) . نك . يادداشت 7 .

227 . توذرى 1

به هندى توتلى 2 ، به سريانى طودريگ 3 ناميده مىشود .

ابو الخير در « حواشى پولس » مىگويد كه توذريج 4 به يونانى هيرىسمن 5 ، به سريانى اكثر 6 ناميده مىشود و آن دانه‌اى است كه در شام يافت مىشود .

تودرى معروف است ، اين تخم‌هايى شبيه قرقيس 7 و بر دو نوع است - سرخ و زرد و جلايى دارد ، آنها را از ابيورد مىآورند .

مىگويند كه [ توذرى ] تخم‌هاى روناس است [ اما ] روناس بيشتر معمول است 8 و در ديگر [ جاها ] ، نه در ابيورد ، نيكوتر است .

( 1 ) . تودرى فارسى ،

I , Vullers

، 478 -

Sisymbrium officinale Scop .

؛ سراپيون ، 270 ؛ ابو منصور ، 92 ؛ ميمون ، 384 ؛ يا

Erysimum officinale L .

، يا

Lepidium perfoliatum

؛ ابن سينا ، 722 .

( 2 ) . نسخهء فارسى : توتلى ، نسخهء الف حذف كرده است .

( 3 ) . طودريگ ، قس . بر بهلول ، 10 791 ؛

Low , Pf .

، 164 .

( 4 ) . التوذريس - معرب تودرى .

( 5 ) . هيرىسمن ، نسخهء فارسى : هيروسمند يونانى .

( 6 ) . نسخهء الف : اكثر ، نسخهء پ : اسحارا .

I , Vullers

، 96 : اسحاره - .

( 7 ) . القرقيس ؛ لسان العرب ،

، 173 : قرقس - پشه يا ساس . نسخهء فارسى : « او تخم نباتى است و به هيئت به دانه‌اى ماند كه او را « قرقيس » گويند » .