الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٧
175 . بلّوط
ارزش غذايى غلات نزديك است . در گذشته ، پيش آمده كه مردم فقط با ميوهء بلوط زندگى مىكردند .
مىگويند كه [ درخت بلوط ] يك سال ميوه مىدهد و سال ديگر مازو . تئوفراستوس نيز همين را مىگويد . 3
ابن العجّاج مىگويد : يك سال مازو ، يك سال بلوط .
اين بعيد نيست ، زيرا درخت پسته يك سال بار مىآورد و سال ديگر چيزى تو خالى مىآورد به نام بزغند 4 شبيه پوسته خارجى پسته كه روى [ پوست سخت ] قرار دارد و جاى « قرظ » را در دباغى 5 و « مازو » را در جوهر ( نوشتنى ) مىگيرد .
ابو حنيفه مىگويد : دو درخت بلوط و گز تلخ‌مزه‌اند ، آنها عسل شيرين تراوش مىكنند كه مردم به مقدار زياد از آن گرد مىآورند . برگ‌هاى خرد شده آنها را در اين عسل مىريزند و همهء آنها را در ظرفى جا مىدهند . پس از اينكه [ برگ‌ها ] مخلوط شد ، اين [ مخلوط ] را مىخورند و آن را گز انگبين 6 مىنامند يعنى « عسل گز » 7 اما از بلوط ذكرى به ميان نمىآورند .
افلاطون در [ كتاب ] دوم كتاب السياسة مىگويد كه اسيودس شاعر گفته است :
« خداوند درخت بلوط را براى مردمان عادل و منصف آفريده است ، زيرا شاخه‌هايش [ ميوه ] بلوط مىآورند ، درونش كندوى زنبور عسل و برگ‌هايش خوراك تر و تازه براى دام 8 است . پس ، در آن بسيارى خير و نيكى است » .
( 1 ) . آن نوع بلوط را كه ديوسكوريد توصيف كرده
Quercus ilex L .
مىدانند ؛ غافقى ، 121 ؛ ميمون ، 42 ؛ نيز قس . ابو منصور ، 51 ؛ سراپيون ، 326 ؛ ابن سينا ، 120 . در نسخه‌هاى الف ، ب و پ پس از عنوان :
« او [ ديوسكوريد ؟ ] گفته است : اين به رومى دورس خمايوطس يعنى « بلوط الارض » است » . به نظر ما اين جمله از روى سوءتفاهم در اينجا قرار داده شده ( در نسخهء فارسى نيست ) زيرا دورس خمايوطس شكل ديگر خمادريوس يا كمادريوس ( - « بلوط كوتاه » ) يعنى مريم نخودى بوته‌اى است ( نك .
شمارهء 917 ) . اين نظر را ديگر منابع نيز تأييد مىكنند : ابن سينا ( شمارهء 342 ، متن عربى ، ص 339 ) مىنويسد : كمادريوس . . . و عشبه يسمى عند اليونانيين بلوط الارض لان له ورقا صغارا شبيها به ورق البلوط « علف [ اين گياه ] نزد يونانيان « بلوط الارض » ناميده مىشود ، زيرا برگ‌هاى كوچك آن شبيه برگ‌هاى بلوط است » . در جامع ، ابن بيطار ،
II
، 46 نيز همين‌گونه گفته شده است : خامادريوس معناه باليونانية بلوط الارض و هو الكمادريوس « خمادريوس معنايش به يونانى « بلوط الارض » است و اين كمادريوس است » . از اينجا مىتوان حدس زد كه پس از عنوان « بلوط » مىبايستى عنوانى ديگر به نام « بلوط الارض » مىآمد كه يا نانوشته باقى مانده و يا عبارت از يك جمله بوده كه نسخه‌برداران اشتباها در عنوان