الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٦

164 . بقّم 1

خون سياوشان است كه به نام « قاطر » 14 نيز معروف است و جاى تعجب نيست اگر اين شيرهء [ بقم ] باشد كه از آن جارى مىشود و مىچكد . 15

ابو حنيفه مىگويد : برگ‌هاى بقم همانند برگ‌هاى بادام سبزند 16 و شاخه‌ها - سرخ .

ساكنان سواحل مىگويند كه بقم دو نوع است - يكى از آنها را از صنفير 17 مىآورند و « سياه‌پشت » ناميده مىشود و در آن سرخى وجود دارد ، اما ديگرى را از لامرى مىآورند و « سپيدپشت » ناميده مىشود ، رنگ سرخ در اين نوع شفاف‌تر است .

( 1 ) .

Caesalpinia sappan L .

؛ غافقى ، 123 ؛ ابو حنيفه ، فرهنگ ، 23 ؛

I , Vullers

، 254 . دربارهء ديگر گونه‌هاى سزالپينيا نك . اننكوف ، 75 . اين عنوان با اختصارهايى در

Picture

، 112 و شرح غافقى ، 123 درج شده است .

( 2 ) . دارپرنيان ، قس .

I , Vullers

، 784 .

( 3 ) . بنحنك ، نسخهء فارسى : برحنك ، خواندن مشروط .

( 4 ) . بكم - چنين است در نسخهء فارسى ،

Lane

، 237 و

I , Vullers

، 254 ؛ نسخهء الف : فكم .

( 5 ) . افزوده در حاشيهء نسخهء الف : « و آن در جنوب سربزه است » ؛ قس .

Picture

، 112 ، يادداشت 2 .

( 6 ) . كانه علقم ، مه‌يرهوف اين جمله را به اين معنا ترجمه مىكند كه ميوه‌هاى بقم از نظر ظاهر به حنظل مىماند ( غافقى ، 123 ) . لكن عبارت « كانه علقم » به معناى چيزى بسيار تلخ است (

Lane

، 2138 ) . افزودهء « لا يوكل » نيز اين معنا را تأييد مىكند . نسخهء فارسى : ميوهء او به ميوهء درخت خرنوب مشابهت دارد جز آن كه ميوهء درخت دارپرنيان تلخ باشد و او را نخورند .

( 7 ) . يعنى آن را از راه نهال‌كارى تكثير مىكنند .

( 8 ) . القرسطون - يونانى ؛

II , Dozy

، 327 . ترازوى بزرگ از نوع قپان فنرى . همان قبّان عربى ( كپان فارسى )

II , Vullers

، 657 و 790 .

( 9 ) . نسخهء الف : تل ، نسخهء پ : تلّ ، الجماهر ، 37 : تل .

( 10 ) . طنية ، الجماهر : طينة .

( 11 ) . « دينار » از روى الجماهر ( 37 ) ( متن عربى ، 36 ) افزوده شده است . وزن يك دينار نيشاپورى حدود 4 گرم بود ؛

Picture

، 112 ، يادداشت 5 .

( 12 ) . الشرف ، قس .

Lane

، 1537 .

( 13 ) . قال السرى الرفاء : البقم . . . ، نسخهء پ : قال السرى : الرناء البقم ، نسخهء فارسى : سرى گويد رفا و بقم عرب ، « دم الاخوين » را گويند .

( 14 ) . القاطر - « چكان » ، قس .

Lane

، 917 و 2543 : القاطر المكىّ .

( 15 ) . و يتقطر ، مه‌يرهوف اينجا را نادرست ترجمه كرده است :