الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٩
121 . ايارج 1
در الميامر « داروى تلخ » مىنامد و به اين ترتيب ، فيقرا به معناى تلخى است . حمزه مىگويد كه اين - پاكر يعنى « پاك‌كننده » است . 4
از ايارج‌ها ، ايارج جالينوس و ايارج اركاغانيس و اين - ارخيجانس 5 است - منسوب به مخترعان خود .
در يك كتاب يافتم كه « ايارج » تعريب « ايار » است به معناى « عظيم » 6 ، و معناى [ واژه ] لوغازيا - « درندهء پرده‌ها » 7 ، ثياذريطوس - « هديهء خداوند » 8 ، اركاغانيس - « سرور انواع » 9 است . فيقرا از فقرون [ مىآيد ] كه به معناى تلخ است ؛ اصطمخيقون 10 - « مددكار تنظيم و بهبودكار معده » 11 ، ترياق - « داروى [ زهر ] افعى » 12 ، سجزنيا 13 - « خير مطلق » 14 ، شليثا - « هزار جزء » 15 است .
در هرحال به اينها مىتوان اعتماد كرد يا نمىتوان ، صلاح ندانستم در اين‌باره سخن نگويم . 16
( 1 ) . از يونانى - « [ داروى ] مقدس » . مسهل مركب كه جزء اصلى آن صبر است . دربارهء تركيب و روش‌هاى تهيه « ايارج » نك . ابن سينا ،
V
، 67 و دنباله آن .
( 2 ) . الحب نك . ابن سينا ،
V
، 141 ، يادداشت 2 .
( 3 ) . فيقرا - يونانى « تلخ » .
( 4 ) . نسخهء الف : باكراى منقى ، نسخهء فارسى : معنى يارهء فيقرا پاك‌كننده باشد تن را .
( 5 ) . ارخيجانس - .
( 6 ) . العظيم نك . يادداشت 1 .
( 7 ) . معنى اللوغاز يا مهتّك الأستار ، نسخهء فارسى : . . . درندهء پردها .
( 8 ) . الثياذريطوس عطيّة اللّه ، نسخهء فارسى : عطاء خداى ، يونانى .
( 9 ) . اركاغانيس رئيس الاجناس ، - « سرسلسله » .
( 10 ) . نسخهء الف : اصطخيقون ، بايد خواند اصطمخيقون - ، از - شكم .
( 11 ) . نضوج المعدة ، نسخهء فارسى : شويندهء ماده .
( 12 ) . الترياق دواء الافاعى ، نك . شمارهء 202 .
( 13 ) . السجزنيا ، بيشتر شجزنيا ديده مىشود .
I , Dozy
، 734 : شخزنايا و شكزنايا .
( 14 ) . الخيرة بالكل ، دربارهء ديگر تفسيرهاى اين واژه نك . ابن سينا ،
V
، يادداشت 1 ، براى ص 44 .
( 15 ) . آلشليثا الف أداة ، نسخهء فارسى : هزار دارو . شليثا (
I , Dozy
، 812 ) و شليشا (
II , Vullers
، 459 ) نيز ديده مىشود . دربارهء تركيب اين داروى مركب نك . ابن سينا ،
V
، 36 و دنبالهء آن .
( 16 ) . نسخهء فارسى : « و ابو ريحان گويد : اين معانى در تأليف متقدمان يافتم و اگرچه بر صحت او اعتماد -