الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٥
116 . ايرسا و ايريسا 1
مىدهد . افزون‌بر آن نقطه‌هايى روى خطها قرار دارند . به علت گوناگونى اين رنگ‌ها ، آن را به ايرسا 7 يعنى رنگين‌كمان تشبيه مىكنند .
برگ‌هايش ضخيم ، ريشه‌اش سخت و گره‌دار و خوش‌بو است . بهترين [ ريشه ] متراكم و كوتاه است كه به سختى ريزريز مىشود ، سرخگون است و بوى خوش آن با بوى رطوبت آميخته نيست . افزون‌بر آن ، زبان را به شدت مىسوزاند . خاصيت [ ريشه ] چنان است كه هنگام پيرى ، كرمو و سوراخ مىشود و بوى شديدترى پيدا مىكند .
الرسائلى مىگويد : بهترين [ ريشه ] آن است كه در آن رطوبت بيشتر باشد و اجزاى آن به يكديگر متصل باشند ؛ خود آن كوتاه باشد و خشك نباشد 8 ؛ اجزايش به هم جوش خورده باشند ، بوى خوش به دور از بوى ناخوش گنديدگى داشته باشد و زردوش باشد .
لكن اشاره نمىشود مزه‌اش چگونه باشد . هنگام كوبيدن موجب عطسهء شديد مىشود .
ديسقوريدس مىگويد كه [ ايرسا ] در اصل ريشهء سوسن است . سپس به انواع رنگ سوسن اشاره مىكند 9 : يكى از آنها سفيد متمايل به زرد است ، ديگرى سرخ است ، سومى به رنگ آسمان مىماند ؛ آنها شبيه رنگين‌كمان‌اند . هنگامى كه ريشه‌هاى [ سوسن ] را مىكنند بايد در سايه خشك كنند ، به نخ بكشند و بياويزند . بهترين [ ريشه ] در سرزمين‌هاى الوريس 10 و مقدونيه است ؛ اما آنچه در سرزمين لوبيه است رنگ سفيد دارد و قوتش كم‌تر از آنهاست .
اما انواع سوسن ، و آنها نزد ما زياد است و توصيفشان بىفايده . 11
( 1 ) . يونانى ، ديوسكوريد ،
I
، 1 -
Iris florentina L .
؛ سراپيون ، 487 ؛ ابو منصور ، 25 ؛ ميمون 31 ؛ يا
Iris pallida Lam .
، ابن سينا ، 34 . در پى آن در نسخهء الف واژه نامفهوم « وقتى » .
( 2 ) . عقارادشوشنا قس .
II , Low
، 1 .
( 3 ) . نسخهء الف : ايرينون ، نسخهء فارسى : ارينون .
( 4 ) . قيرينوس - يونانى ، ديوسكوريد ،
III
، 97 .
( 5 ) . ارينوقرينوس .
( 6 ) . نسخهء الف : اقاميرون ، بايد خواند افاميرون - يونانى - « يك روزه » ؛ ديوسكوريد ،
IV
، 69 . قس . تئوفراست ، كه به معناى « بسيار زيبا در طول روز است -
Lilium martagon L .
، نك . تئوفراست ، ص 551 .
( 7 ) . يعنى از يونانى - رنگين‌كمان .
( 8 ) . نسخهء الف : اغبر منخسقا ، بايد خواند غيرمتحسفا ، نسخهء فارسى : خشك نبود ، قس . شمارهء 575 .
( 9 ) . نسخهء الف : حد و انواع ، بايد خواند حدّد انواع ، نسخهء فارسى : و انواع شكوفهاء سوسن را