الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٨
60 . اشترغاز 1
غذاى شتر تعبير و تفسير مىكنند ، غافقى ، 36 . تعريف دقيق اين گياه در كتاب‌ها وجود ندارد . برخىها مىپندارند كه اشترغاز -
Ferula assa dulcis
( غافقى ، 36 ) يا
Ferula assa foetida L .
( عيسى ، 8 82 ) است . برخى ديگر آن را
Fegonia cretica L .
مىدانند ( ابن سينا ، 23 ) . در ترجمهء لاتينى قانون ابن سينا ، « اشترغاز » را بر مبناى ديوسكوريد با عنوان
Magydaris lilbyca
آورده‌اند ؛ نك . غافقى ، 36 ، ص 120 ؛ ابن بيطار ، 84 .
( 2 ) . الحنزاب . ابو حنيفه اين گياه را چنين توصيف مىكند : « . . . برگ‌هاى پهن و ساقه زيرزمينى به رنگ سفيد شبيه ساقهء زيرزمينى ترب دارد . مردم آن را [ خام ] مىخورند و مىپزند . . . برخىها مىگويند كه اين هويج وحشى است ، آن بسيار شيرين است » ؛ ابو حنيفه ، 228 ، نيز نك .
Lane
، 559 ، 656 . اين گياه در عيسى ، 7 75
Emex spinosus L .
است .
( 3 ) . نسخهء فارسى : و در كتاب ممالك و مسالك آورده است كه نبات او در ريگ‌هاء راه مرو بسيار باشد و از آن موضع او را به اطراف برند . در كتاب مسالك الممالك الاصطخرى
I , BGA )
، ص 263 ) گفته شده است : و فى مفازتهم يكون الاشترغاز الذى يحمل الى سائر الدنيا « در بيابان‌هاى آنها اشترغاز است كه به ديگر [ سرزمين‌هاى ] جهان مىبرند » .
( 4 ) . يا ترد - هشّ .
( 5 ) . القلايا جمع القلية .
( 6 ) . نسخهء الف : للتخليل ، نسخهء فارسى : از جهت تجربه را .
( 7 ) . محروث ، معمولا اين نام ريشه .
Ferula assa foetida L
است ، نك . شمارهء 974 . از آغاز عنوان تا اين‌جاى متن از كازرونى ( 52 الف ) آورده شده است .
( 8 ) . الانجدان الطيب .
( 9 ) . كز انگدان خوش - ريشه انگدان معطر . نسخهء پ : انكدان خوش .
( 10 ) . نسخهء الف : ستى هنكفار ، اين نام بار ديگر در شمارهء 974 به صورت « متن هنكفار » تكرار مىشود .
وانگهى معناى واژه نخست روشن نشده است . احتمالا اين واژه ستى جمع سته به معناى « ريشه » باشد .
اسلانف ، 38 ؛ هنك - انگدان است ،
Platts
، 1238 .
( 11 ) . نسخه‌هاى الف ، ب ، پ : راز بايد خواند ران . قس .
II , Vullers
، 11 .
( 12 ) . كما قس .
II , Vullers
، 881 .
( 13 ) . الحلتيت - صمغ انگدان ؛ نك . شمارهء 344 .
( 14 ) . نسخهء الف : واژهء ناخواناست : التلى ؛ همان‌جا در حاشيه به صورت التميمى اصلاح شده است .
شايد ابو عبد الله محمد بن احمد بن سعيد التميمى المقدسى مؤلف كتاب داروهاى ساده باشد كه در نيمهء دوم سدهء دهم مىزيست ؛ سارتون ،
I
، 679 ؛ اعلام ،
VI
، 203 . نسخهء پ : ابو محمد التّبّتى .
( 15 ) . نك . ابو حنيفه ، 228 .