الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٤
58 . اشنة 1
همان گونه كه كشوث 15 مىپيچد . به رنگ سفيد است و بوى خوشى دارد و آنكه به سياهى مىزند ، خوب نيست . بهترين [ اشنه ] آن است كه به صنوبر مىپيچد .
برخىها به‌جاى صنوبر از شونيز نام مىبرند كه ظاهرا تصحيف است . 16 * اين صفات [ اشنه ] كه پزشكان [ اشاره كرده‌اند ] ، با صفات [ اشاره‌شدهء ] خشكى و داروفروشان تفاوت دارد و اين ، ظاهرا جنس ديگرى است .
[ اشنه ] شناخته شده در نزد داروگران بر دو نوع است : 1 ) بغدادى كه سفيد و بسيار خوشبوست و از آن عبير 17 تهيه مىكنند . بغداد منبع آن نيست و علت بسيارى آن در آنجا ، تقاضاى زياد در ميان ساكنان است ؛ 2 ) هندى كه از نظر بو و رنگ به پاى اولى نمىرسد ؛ تا آن را خيس نكنند ، ريزريز نمىشود . 18
ابن ماسويه و رازى دربارهء جانشين [ اشنه ] مىگويند كه زيره وحشى براى آن است .
( 1 ) . به اين نام انواع گوناگون گل‌سنگ‌ها را در نظر داشته‌اند :
Usnea articulata Ach .
( ابن سينا ، 11 ) ؛
Lecanora esculenta
و
Usnea florida Hoffm .
؛ غافقى ، 3 ؛ ميمون ، 11 ؛ نيز قس . سراپيون ، 48 ؛ ابو منصور ، 19 ؛ عيسى ، 10 121 .
( 2 ) . سيلبوا ( ؟ ) .
( 3 ) . قرائت درست اين واژه‌ها ميسر نشد .
Platts
، 462 : اشنه - چهريلاست .
( 4 ) . ژالكه - قس .
II , Vullers
، 175 .
( 5 ) . نسخهء الف : الكرباس باية ، نسخهء فارسى : كربس .
( 6 ) . سام ابرص - سوسمار
gecko
( مارمولك باغى ) ، نك . شمارهء 523 ، يادداشت 2 . كربس نام فارسى
gecko
است ؛
II , Vullers
، 812 .
( 7 ) . همين‌گونه است در نسخهء فارسى ؛ نسخهء الف : باله .
( 8 ) . نسخهء الف : بره ، نسخهء پ : بربرة .
( 9 ) . نسخهء الف : ورايه الطور ، نسخهء پ : وراء الطور .
( 10 ) . يعنى خليج فارس . اين قطعه در نسخهء فارسى چنين ترجمه شده است : او نباتى است بر ساحل درياء هند از جده تا يمن و سواحل درياء بصره . كازرونى ( 47 الف ) : قال صاحب الصيدنة نقلا عن ابى العباس الحسكى [ الخشكى ] فى كتاب العطر انه نبات على ساحل البحر من جدة الى ايلة و كما يدور من حدة [ جدة ] الى اليمن الى ساحل البصره و يشبه ورقه ورق الشيح كاسف اللون عليه غبار . « مؤلف صيدنه به نقل از ابو العباس خشكى در كتاب العطر مىگويد : [ اشنه ] گياهى است كه در كنارهء دريا از جده تا ايله [ ديده مىشود ] و گرداگرد [ كناره‌ها ] از جده تا يمن و كناره‌هاى [ درياى ] بصره را در بر مىگيرد .
برگ‌هايش به برگ‌هاى درمنه بستانى مىماند ، به رنگ تيره و پوشيده از گرد و غبار است » .