الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٨
34 . اروسا 1
( 14 ) . قس . ديوسكوريد ،
III
، 108 .
34 . اروسا 1
34 . اروسا 1
اين - خسّ الحمار [ كاهوى خر ] است .
ديوسكوريد مىگويد : برگ‌هاى [ كاهوى خر ] به برگ‌هاى كاهوى نازك مىماند ، سياه‌رنگ و پوشيده از كرك است . آنها پرشمارند 2 ، در اطراف ريشه [ مىرويند ] و تنگ هم به ريشه‌اش چسبيده‌اند . [ ريشه ] به كلفتى انگشت است و در تابستان آن‌چنان سرخ مىشود كه اگر به آن دست زنيم ، [ دست ] را به رنگ سرخ روشن درمىآورد .
ابو زيد ارجانى مىگويد : « پزشكان زمان ما در اينكه شنجار 3 درد گوش را نيك [ سودمند است ] ، اتفاق نظر دارند » . سپس نام‌هاى شنقار 4 و شنجار 5 آن را ذكر مىكند و مىافزايد كه اين خس الحمار است .
آن را در زابلستان طلخشقوق 6 و خرچكوك مىگويند و در [ خرچكوك ] شباهتى با نام « خس الحمار » 7 وجود دارد .
در خوارزم در كشتزارهاى يونجه 8 گياهى مىرويد كه آن را شنتغار 9 مىنامند و آن به رنگ سبز روشن است . برگ‌هايش كمى بلند و دندانه‌دار است . مزهء بسيار تلخى دارد ، گلش لاجوردى و به شكل گل‌هاى عرار [ بهار دشتى ] است . تخمش به تخم كاسنى مىماند . گاهى آن را به‌جاى [ كاسنى ] در درمان به كار مىبرند .
( 1 ) . اين‌گونه است در نسخه‌هاى الف و ب ؛ نسخه‌هاى پ ، فارسى و محيط اعظم : اروسه . ديگر نام‌هاى اين گياه كه در اينجا آورده شده ، نيز نقل از ديوسكوريد ،
IV
، 23 ، دليلى به دست مىدهد تا حدس بزنيم كه اروسا تحريف انخوسا ( يونانى ) است كه در شمارهء 393 ، يادداشت 13 دقيق‌تر آوانويسى شده است . -
Anchusa tinctoria L .
، مترادف .
Alkanna tinctoria Tausch
است ؛ قس . ميمون ، 376 ؛ عيسى ، 2 9 ؛
I , Low
، 294 . ابن سينا ، 44 ، با استناد به الحاوى رازى ، شكل ديگر تحريف شده يعنى الهوسه را مىآورد . جامع ، ابن بيطار : انجشا - غلط چاپى به‌جاى انخسا ، قس . تفسير ، ابن بيطار ، 32 ب ؛
Low , Pf .
، 165 .
( 2 ) . نسخه‌هاى الف و ب و پ : عقد كثير ، بايد خواند عدد كثير ، ديوسكوريد ،
IV
، 23 : كثير العدد ، نسخهء فارسى : و بر اطراف گره‌ها باشد و پيوندها ، يعنى عقد خوانده مىشود . قس . شمارهء 393 .
( 3 ) . شنجار ،
I , Dozy
، 790 و تاج العروس ،
III
، 317 اين‌گونه نشانه‌گذارى كرده‌اند .
II , Vullers
، 470 : شنجار .