انتها نامه ( فارسى ) — الصفحة ٣٠
[ علت نديدن جان حيوانى و جان جان و در تقرير آنكه هوسها و آرزوها از حب دنيا مىخيزد ]
هوسى همچون بتى « 1 » است . هوس خدا نيز در آن سلك مىافتد تا همه هوسها را براى هواى « 2 » خدا سر نبرى خدا رو ننمايد . هر هوايى و هوسى چون خداى است ، زيرا هر يكى مقصودى است و مراد از آن هوس مىطلبى ، چنان كه خواجه سنايى - رحمة اللّه عليه - مىفرمايد كه :
اى هواهاى تو هواانگيز * وى خدايان تو خدا آزار
چون مقصود يكى شود معبود رو نمايد . معنى لا إله الا اللّه اين است كه همه مقصودها را از خدا بينند و غير را آلت دانند . شرح اين بىنهايت است العاقل يكفيه الإشارة .
چونكه جان را مىنبينى اى جوان * كى ببينى جان جان‌ها را عيان
ليك اگر مردان ترا بخشند چشم * فاش بينى كيست گوهر كيست يشم « 3 »
522 در همه اشيا ببينى دوست را * بىحجابى مغز را و پوست را
بلكه پيشت پوست گردد جمله مغز * ناخوش و زشتت نمايد خوب و نغز
آفرينش چون تن است و حق چو جان * در همه ديدار حق بينى عيان
525 اين و صد چندين شود پيدا ترا * بر چنين معراج اى طالب برآ
پايه‌پايه رو برين معراج دل * تا شوى دل وارهى از آب و گل
بگذر از نفس و هوا و آرزو * جانب معراج دل رو آر زو
528 اين هوسهاى جهان كل رهزنند * دل « 4 » فريب و مكر و حيله چون زنند
هر هوس را حيله و مكرى است ژرف * زير هريك دانه‌اش دامى شگرف
بر تو ره را بسته‌اند اى بىگهر * تا بمانى بىخبر زان حسن و فر
531 اين هوسها همچو ديوان بدند * راه چون تو صد هزاران را زدند
هين به تيغ صدق گردنشان بزن * تا نمانى زير ايشان همچو زن
جنگ مؤمن با چنين لشكر بود * پيش مؤمن خونشان شكر شود
534 پس ز قتل هر يكى يابد جزا * زندگى و راحتى نو در سزا « 5 »
هست اندر قتل هريك صد حيات « 6 » * هر حياتى دور از رنج و ممات
مىبُر از هر سو سرى اندر مصاف * تا شود درد درونت خمر صاف
537 در جهاد آمد شهودت جهد كن * تلخى خود را ز طاعت شهد كن
يك هوس شو اين هوسها را بهل * تا روى بىپاى بر معراج دل
( 1 ) - مج : بت ( 2 ) - مج : هوس ( 3 ) - يشم : سنگى شبيه عقيق به رنگهاى مختلف . ( 4 ) - مج : در ( 5 ) - مج : وغا ( 6 ) - مج : هست قتل هريك دو صد حيات