انتها نامه ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٣

ارزش ادبى انتهانامه

بگويد و اگر هم مقايسه ميان اين دو انجام دهيم نتيجه از پيش معلوم است . ولد را مىتوان با خودش سنجيد . بىترديد بيشترين اوقات و فكر ولد مصروف طريقه مولويه و مشيخت و هدايت آن بود و اين خود به تنهايى كافى است تا او را از تمركز در شعر گفتن باز دارد .

مثنوى انتهانامه از ديگر آثار ولد فصيح‌تر و پخته‌تر است و دليل اصلى اين است كه اين اثر آخرين كار ولد است . به همين جهت از ابيات تركى و يونانى و عربى نشانى در آن نيست و بعضى ابيات از جهت فصاحت با مثنوى مولانا برابرى مىكند . در بعضى موارد هم در قافيه اشكال ديده مىشود . از جمله در : ب 5645 ، 5754 ، 3022 ، 3507 ،

در بعضى ابيات وزن مختل است ، از جمله در : ب : 3855 ، 5031 مص 1 ، :

ليك مىيابد شقى بعد از خواب * تا ابد دايم عذاب اندر عذاب

شعر او خالى از صناعات شعرى هم نيست مخصوصا جناس تام بدون تكلف بارها به كار رفته است مثلا : نوش - نوش ، ب 3838

در رضا و امر حق از جان بكوش * نيش و رنج راه را چون نوش نوش

جهان - جهان : ب 3847

گرچه دادت مهل ايزد در جهان * زين جهان خود را به مردى بر جهان

زيان - زيان ب 4086

اهل حق را نيست از دنيا زيان * جانشان از دين بود دايم زيان

مدام - مدام ب 4885

سجده بىسر بود آنجا مدام * بىدهان و بىقدح نوشد مدام

بعضى از مضامين چندين بار تكرار مىشود كه البته بىدليل نيست خود او در مقدمه انتهانامه ازين امر دفاع كرده است و مىگويد :

حق سبحانه و تعالى اساس قرآن مجيد را كه كلام اوست بدين ترتيب نهاد كه موعظه و نصيحت مكرر مىفرمايد و به عبارات گوناگون و امثله متنوعه ، . . . حكمت تكرار نصيحت آن است كه بر بنىآدم غفلت و نسيان غالب است نفس و شيطان دم‌به‌دم ايشان را مىفريبند . . . حق تعالى نيز از غايت رحمت يك معنى را در همه عبارت آورد تا مردم فريفته نفس و شيطان نشوند . . . ما نيز بر وفق آن سنت وعظ و نصيحت را مكرر مىكنيم .

انتهانامه را مىتوان بهترين اثر ادبى سلطان ولد شمرد هرچند كه در مقايسه با مثنوى جلال الدين محمد جلوه چندانى ندارد .

نوشته‌هاى منثور او پخته و زيبا و عموما ساده و بىتكلف است . اين مطلب جالب توجه است كه