قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ٧٤

اسباب نه‌گانه منع صرف

اينجهت به دو حرف زائد مشهور شده‌اند .

ايندو حرف اسم را به دو شرط غير منصرف مىكنند :

1 - با علميّت جمع شوند مانند : عمران .

2 - با وصفى كه مؤنّث آن تاء نداشته باشد همچون سكران اجتماع كنند چه آنكه مؤنّث « سكران » سكرى است .

7 - تركيب : تركيب بر چهار قسم است :

اسنادى ، اضافى ، وصفى ، مزجى .

از بين اين چهار تا تنها تركيب مزجى موجب غير منصرف شدن اسم است مشروط باينكه با علميّت جمع شود مانند كلمه « بعلبك » .

8 - وزن فعل : اين سبب در صورتى اسم را غير منصرف مىكند كه يا از اوزان مختص بفعل بوده يا در اوّل اسمى كه وزن فعل دارد حروف اتين در آمده باشد و همچنين در سببيّت آن شرط است كه با علميّت اجتماع نمايد مانند شمر ( نام اسبى است ) و يا با وصفى كه تاء تأنيث قبول نمىكند جمع شود همچون احمر ( مرد سرخ روى ) .

9 - صفت : مقصود از آن صفت اصلى است يعنى در ابتداء واضع آن را به منظور استعمال در معناى وصفى وضع كرده باشد .

اين سبب در صورتى اسم را غير منصرف مىكند كه تاء تأنيث قبول نكند بنابر اين كلمه « اربع » منصرف است .

تنبيه

تمام اسماء غير منصرف كه تنوين و جرّ نمىپذيرند در سه مورد جرّ را قبول مىكنند .

1 - وقتى كه الف و لام بر آنها داخل شود .

2 - زمانيكه اضافه به كلمه ديگر شوند .

3 - در ضرورت شعرى .