قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ٥٢

شرح احكام افعال ناقصه

و زائل مىكنند لذا مبتداء را اصطلاحا اسم آنها و خبر افعال ناقصه ميخوانند و از نظر لفظ بمبتداء رفع و بخبر نصب ميدهند مانند : كان زيد قائما .

تبصره

افعال چهارگانه يعنى : زال ، برح ، فتى و انفك در صورتى عمل مزبور را انجام ميدهند كه بعد از نفى يا شبه آن همچون نهى و دعاء قرار گيرند و نيز در « دام » شرط است كه قبل از « ماء مصدريّه زمانيه » واقع شود .

2 - در تمام افعال ناقصه جايز است كه خبر بين آنها و اسم قرار گيرد مثلا در « كان زيد قائما » ميتوان گفت :

كان قائما زيد بدون اينكه در اعراب اسم يا خبر تغييرى حاصل شود .

3 - در سه مورد تقديم خبر بر اسم ممتنع است :

الف : جائى كه از تقديمش اشتباه حاصل شود مثلا اسم و خبر هر دو اعرابشان غير ظاهر بوده و بدين ترتيب بين اسم و خبر التباس و اشتباه گردد مثل :

كان صديقى عدوّى .

ب : خبر بعد از كلمه « الّا » قرار گيرد مانند :

ما كان محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسولا .

ج : خبر به ضميرى اضافه شده باشد كه به اسم عود كند مانند :

كان زيد ناصر غلامه .

4 - در موردى كه اسم بضميرى اضافه شود كه به خبر راجع است تقديم خبر بر اسم لازم و واجب مىباشد مانند :

يعجبنى ان يكون فى الدّار صاحبها .

5 - در تمام افعال تقديم خبر بر نفس افعال جايز است مگر در پنج فعل كه عبارتند از :

مازال ، ما برح ، ما انفكّ ، ما فتى ، مادام .