قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ٤٤
احكام فعل تعجب
آنها صيغههاى بسيارى است كه بر دوگونه مىباشند :
1 - صيغ غير قياسى .
2 - صيغ قياسى .
صيغ غير قياسى بسيارند و براى آنها قاعده و ضابطهاى وجود ندارد بلكه بقرينه مقام ميتوان معناى آن را احراز نموده و بدست آورد مانند فرموده خداوند متعال :
كيف تكفرون بااللّه و كنتم امواتا ! چگونه و چطور به خدا كفر ورزيده در حالى كه ميميريد !
صيغ قياسى آن دو تا است .
1 - افعل به .
2 - ما افعل .
در « افعل به » كلمه « به » ضميرش فاعل و باء زائده است مانند :
احسن بزيد يعنى زيد چقدر نيكو است .
و در « ما افعل » كلمه « ماء » نكره مىباشد .
احكام فعل تعجب
احكام فعل تعجب
براى دو صيغه تعجّب احكامى ذكر شده كه ذيلا به اهمّ آنها اشاره مىكنيم :
1 - ايندو صيغه قابل صرف نميباشند فلذا ايندو را در زمره افعال غير متصرّف همچون : ليس ، عسى ، نعم قرار دادهاند .
2 - در فعليكه ايندو صيغه را از آن اخذ مىكنند شرائطى است بشرح زير :
الف : لازم است سه حرفى باشد بنابراين از افعال ثلاثى مزيد مانند : انطلق و اقتدرو رباعى مجرّد همچون : دحرج ايندو صيغه را نميتوان بناء نمود .
ب : بايد متصرّف باشد لذا از « نعم » و « بئس » و « عسى » و « ليس » نميتوان آنها را بناء نمود .
ج : بايد فعل مزبور قابل كم و زياد باشد ، بنابراين از افعالى چون مات و فنى ايندو