قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ٤٢
خصائص و احكام افعال مدح و ذمّ
در مقابل نفرين كه در طلب ايجاد شرّ و مذلّت به كار ميرود و براى ايندو صيغه مخصوصى وجود ندارد فلذا گاهى به صيغه ماضى آمده همچون « رحم اللّه » و زمانى به صورت مضارع ذكر شده نظير « يرحمك اللّه » و در پارهاى از اوقات به صيغه امر وارد مىشود همچون « اللّهم الرحم » .
افعال مدح و ذمّ
افعال مدح و ذمّ
افعال مدح و ذمّ عبارتند از افعالى كه بر انشاء و ايجاد مدح يا ذمّ دلالت كنند و براى آنها چهار فعل است كه دو تا از اين چهار تا براى مدح بوده و آنها عبارتند از :
نعم ( خوبست ) و حبّذا ( خوبست ) .
و دو تاى ديگر براى ذّم ميباشند و آنها عبارتند از :
بئس ( بد است ) و ساء ( بد است ) .
خصائص و احكام افعال مدح و ذمّ
خصائص و احكام افعال مدح و ذمّ
براى اين افعال خصائص و احكامى است كه ذيلا به پارهاى از آنها اشاره ميكنيم :
1 - در « نعم » و « بئس » بين ارباب دانش اختلافست :
علماء اهل كوفه ايندو را اسم دانسته و دليلشان آنست كه :
حرف جّر كه از مختصّات اسم است بر سر ايندو فعل در مىآيد .
ولى ديگران آن را فعل دانسته و مدركشان اينستكه تاء تأنيث ساكنه بايندو و ملحق مىشود و در محلّش مقرّر است كه اين لفظ از خواص فعل ماضى است .
2 - دراين افعال شرط است كه فاعلشان از سه حال ذيل خارج نباشد :
الف : معرف بالف و لام مانند : نعم الرّجل زيد .
ب : مضاف به معرّف بالف و لام نظير : نعم صاحب القوم زيد .
ج : ضميرى كه براى آن نكرهاى را بعنوان تمييز بياورند مثل : نعم رجلا زيد .