قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ٣٨

جهات فرق بين فعل مضارع و نهى

الف : تغيير در لفظ .

ب : تغيير در معنى .

امّا تغيير در لفظ آنست كه آن را از حالت رفعى به جزمى مبدّل مىسازد يعنى علامت رفع را از آخر آن ساقط و بجايش علامت جزم قرار مىدهد و شرح علامت رفع و جزم در فعل مضارع انشاء اللّه در مبحث اعراب و بناء خواهد آمد .

و امّا تغيير در معنى آنست كه اخبارى آن را به انشاء تبديل مىكند لذا فعل « تأكل » كه معنايش اخبار از خوردن است پس از آمدن « لاء » ناهيه بر سر آن اين معنا از آن زائل شده و بانشاء و ايجاد كفّ نفس از فعل تبديل مىشود .

3 - فعل نهى از جهاتى با فعل مضارع فرق دارد كه ذيلا به اهمّ آنها اشاره مىكنيم :

جهات فرق بين فعل مضارع و نهى

جهات فرق بين فعل مضارع و نهى

1 - فعل مضارع مرفوع است ولى فعل نهى مجزوم مىباشد .

2 - فعل مضارع از جمله اخبار محسوب شده ولى فعل نهى در زمره انشاءات داخل است .

3 - نون تأكيد بفعل نهى ملحق مىشود ولى بفعل مضارع وصل نميشود چه آنكه الحاق اين نون صرفا بافعال انشائى است .

4 - فعل مضارع صفت براى نكره واقع مىشود ولى فعل نهى چنين صلاحيّتى را ندارد .

5 - فعل مضارع حال واقع شده ولى نهى حال واقع نميشود .

6 - فعل مضارع خبر براى مبتداء واقع شده ولى نهى صلاحيّت براى آن را ندارد .

7 - فعل مضارع صله براى موصول قرار گرفته ولى نهى اينچنين نميباشد .

8 - فعل مضارع مضاف اليه واقع مىشود ولى نهى اينطور نيست .

9 - فعل مضارع مشترك بين حال و استقبال بوده ولى فعل نهى صرفا بر زمان حال دلالت دارد .