قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ٢٥

تقسيم دوّم : ماضى ، حال ، استقبال

1 - باب تفعلل / مانند : / تدحرج ، يتدحرج ، تدحرجا .

2 - باب افعنلال / مانند : / احرنجم ، يحرنجم ، احرنجاما .

3 - افعلال / مانند : / اقشعرّ ، يقشعرّ ، اقشعرارا .

و از اين تقسيمات پنجگانه‌اى كه براى فعل نقل كرديم ميتوان استفاده كرد كه « قل » مبنى بوده يا بنابر رأى ديگر معرب است و نيز مشتق و متصرّف و غير صحيح يعنى اجوف و همچنين ثلاثى مجرّد و از باب اصول مىباشد .

تقسيم فعل باعتبار معناى آن

تقسيم فعل باعتبار معناى آن

ابتداء مىگوئيم :

فعل يا انشاء بوده و يا اخبار مىباشد .

انشاء : عبارتست از فعلى كه دلالت كند بر اينكه مدلوش بنفس القاء لفظ ايجاد شده و با قطع نظر از آن در خارج وجودى ندارد همچون افعال : امر ، نهى ، استفهام .

اخبار : عبارتست از فعلى كه با قطع نظر از القاء لفظ واقعى دارد كه مدلول لفظ حكايت از آن مىكند نظير افعال : ماضى ، مضارع ، نفى ، حجد .

تقسيم دوّم : ماضى ، حال ، استقبال

تقسيم دوّم : ماضى ، حال ، استقبال

فعل از نظر زمان وقوعش بر سه قسم است :

1 - ماضى : و آن فعلى است كه دلالت كند بر وقوع كارى در زمان گذشته مانند :

ضرب .

2 - حال : و آن فعلى است كه دلالت كند بر وقوع عملى در زمان بين ماضى و استقبال .

3 - استقبال : و آن فعلى است كه دلالت كند بر وقوع عملى در زمان آينده مثل :

يضرب .