قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ٢٠٧

وجوه افتراق هل با همزه استفهام

3 - تنبيه .

هاء تنبيه بر چهار چيز داخل مىشود .

الف : بر سر اسم اشاره‌ايكه اختصاص به بعيد ندارد مانند : هذا .

ب : ضمير مرفوع كه خبرش اسم اشاره باشد مانند : ها انتم اولاء .

ج : لغت براى « اىّ » در نداء مانند : يا ايّها الرجل .

د : اسم اللّه تعالى در قسم مانند : ها انتم .

حرف است و براى طلب تصديق ايجابى وضع شده است .

وجوه افتراق بين ايندو ده چيز است :

1 - هل اختصاص به تصديق دارد بخلاف همزه كه با آن از تصور چيزى نيز سؤال مىشود .

2 - هل اختصاص به ايجاب دارد چنانچه مىگويند : هل قام .

و ممتنع است بگوئيم : هل لم يقم بخلاف همزه كه بر سر نفى نيز در مىآيد مانند :

الم نشرح لك صدرك .

3 - هل فعل مضارع را به استقبال اختصاص مىدهد مانند : هل تسافر بخلاف همزه .

4 - هل بر شرط داخل نميشود بخلاف همزه .

5 - هل بر « انّ » داخل نميشود بخلاف همزه .

6 - هل بر سر اسمى كه بعدش فعل مىباشد در نمىآيد بخلاف همزه .

7 - هل بعد از عاطف در آمده نه قبل از آن بخلاف همزه .

8 - هل بعد از « لام » داخل شده بخلاف همزه .