قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ١٨٦

« عوض »

بفتح عين بر دو قسم است :

1 - حرف جرّ كه شرحش در ضمن حروف جرّ گذشت .

2 - اسم به معناى فوق و آن زمانى است كه لفظ « من » بر آن داخل شود .

بفتح عين بر سه قسم است :

1 - حرف جرّ كه شرحش در ضمن حروف جرّ گذشت .

2 - حرف مصدرى چنانچه قبيله بنى تميم بجاى « اعجبنى ان تفعل » مىگويند :

اعجبنى عن تفعل .

3 - اسم به معناى جانب و آن در سه موضع مىباشد :

الف : در جائى كه بر سرش لفظ « من » داخل شده باشد مانند :

و لقد ارانى للرّماح درّية * من عن يمينى مرة و امامى

ب : بر آن لفظ « على » داخل شده باشد مانند :

على عن يمينى مرّ الطّير سنّحا * . . . . .

ج : مجرور و فاعل متعلقش دو ضمير براى يك مسمّى و مرجع باشند مانند :

دع عنك نهبا صحيح فى حجراته .

در اين مثال فاعل « دع » و مجرور « عن » هر دو ضمير مخاطب مىباشند .

بفتح عين و سكون « واو » و ضمّ ضاد ، ظرف است براى استغراق مستقبل همچون كلمه « ابدا » با اينفرق كه « عوض » مختص به نفى است .

اينكلمه در صورتى كه اضافه شود معرب و در غير اين صورت مبنى بر ضمّ است .