قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ١٧٤

« ال »

3 - زائده .

الف و لام تعريف عهد بر سه قسم است :

الف : عهد ذكرى و آن اينستكه الف و لام اشاره است بكلمه‌اى كه قبلا ذكرش شده است مانند : و ارسلنا الى فرعون رسولا فعصى فرعون الرّسول .

ب : عهد ذهنى و آن اينستكه الف و لام اشاره است به چيزى كه معهود در ذهن است مانند : اذهما فى الغار .

ج : عهد خارجى ( حضورى ) و آن اينستكه الف و لام اشاره است به چيزى كه در خارج مشاهد و محسوس يا بمنزله آن مىباشد و اينقسم از الف و لام در واقع بجاى « هذا » مىباشد مانند : اليوم الكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى .

الف و لام تعريف جنس نيز بر سه قسم است :

الف : استغراق جنس و آن اينستكه بتوان بجاى آن لفظ « كلّ » را حقيقتا قرار داد مانند : و العصر انّ الانسان لفى خسر .

ب : استغراق صفات ( خصائص ) افراد و آن اينستكه بتوان بجاى آن لفظ « كل » را مجازا قرار داد مانند : زيد الرّجل علما .

ج : تعريف ماهيت و آن اينستكه نتوان « كل » را بجاى آن قرار داد نه حقيقتا و نه مجازا مانند : و من الماء كلّ شيئ حىّ .

الف و لام زائده بر دو قسم است .

الف : لازمه .

ب : غير لازمه .

الف و لام زائده لازمه مانند الف و لام در موصولات همچون : الّذى و الّتى .

الف و لام زائده غير لازمه نيز بر دو قسم است :

ج : واقع در كلام فصيح .

د : واقع در كلام غير فصيح .

واقع در كلام فصيح مانند الف و لامى كه بر سر اعلام منقول داخل مىشود مانند :