قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ١٣٢

احكام مفعول مطلق

مقدّم است و آن سه عبارتند از :

1 - بمفعول ضميرى متّصل باشد كه بفاعل برگردد مانند : ضرب زيدا غلامه .

2 - مفعول عبارت باشد از ضمير بفعل و فاعل اسم ظاهر يا ضمير منفصل باشد مانند : ضربه عمرو .

3 - آنكه فاعل محصور به « الّا » يا « انّما » باشد نظير : ما ضرب زيدا الّا عمرو .

2 - مفعول مطلق و احكام و اقسام آن

2 - مفعول مطلق و احكام و اقسام آن

مفعول مطلق : عبارتست از مصدرى كه پس از فعل يا شبه فعل بيكى از سه منظور آورده مىشود :

الف : تأكيد عامل ( فعل يا شبه فعل ) مانند : ضربت ضربا .

ب : بيان نوع عامل نظير : جلست جلسه العبيد .

ج : بيان عدد وقوع عامل همچون : ضربت ضربتين .

احكام مفعول مطلق

احكام مفعول مطلق

1 - مفعول مطلق تأكيدى را دائم مفرد مىآورند ولى مفعول مطلق عددى را گاهى مفرد و زمانى تثنيه و هنگامى جمع مىآورند و آن موقوف است كه عدد وقوع عامل كه مورد نظر است چه باشد و در مفعول مطلق نوعى اختلاف است :

برخى همچون ابن مالك و ابن حاجب آوردن تثنيه و جمع در نوع را تصحيح كرده و بعضى همچون سيبويه آن را منع نموده‌اند .

2 - گاهى حذف عامل مفعول مطلق واجب است و آن به دو گونه است :

الف : وجوب حذف سماعا مانند : سقيا و رعيا كه تقديرش « سقاك اللّه سقيا و رعاك اللّه رعيا » مىباشد .

ب : وجوب حذف قياسا و آن در چند مورد ذيل مىباشد :

1 - در هر موضعى كه مصدر مضمون جمله قبل را تفصيل دهد مانند : فشدّوا الوثاق