قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ١٢٩

احكام مبتداء و خبر

تأنيث مطابق مىآيد مانند :

زيد قائم ( خبر با مبتداء از حيث افراد و تذكير مطابق آمده ) .

زيدان قائمان ( خبر با مبتداء از حيث تثنيه و تذكير مطابق آمده ) .

زيدون قائمون ( خبر با مبتداء از حيث جمع و تذكير مطابق آمده ) .

هند قائمة ( خبر با مبتداء از حيث افراد و تأنيث مطابق آمده ) .

هندان قائمتان ( خبر با مبتداء از حيث جمع و تأنيث مطابق آمده ) .

ه : خبر جامد يا مشتقى كه اسم ظاهر را رفع داده لازم نيست با مبتداء مطابق باشد خبر جامد مانند : الكلمة لفظ .

و چنانچه مشاهده مىكنيم « كلمه » مؤنّث بوده ولى « لفظ » مذكّر مىباشد .

و خبر مشتقى كه اسم ظاهر را رفع داده مانند : هند قائم ابوها .

و چنانچه مىبينيم « هند » مؤنّث بوده ولى « قائم » كه خبرش هست مذكّر است و چون اسم ظاهر يعنى « ابوها » را رفع داده با مبتداء مطابق نيامده .

و : اصل در مبتداء اينستكه بر خبر مقدّم آمده و خبر مؤخّر از آن بيايد و رعايت اين اصل در چهار مورد لازم است :

1 - مبتداء و خبر از حيث تعريف يا تنكير با هم مساوى باشند و قرينه‌اى بر تعيين هيچيك وجود نداشته باشد مانند : زيد صديقك .

2 - خبر مشتق بوده و بضميرى رفع داده باشد كه بمبتداء راجع است مانند : زيد قام .

3 - آنكه خبر محصور فيه باشد مانند : ما زيد الّا قائم .

4 - آنكه مبتداء از كلمات لازم الصدر باشد مانند : من قام .

ز : رعايت اين اصل در سه مورد ممتنع بوده بلكه تقديم خبر بر مبتداء لازم است و اين سه مورد عبارتند از :

1 - آنكه مبتداء نكره بوده و خبر ظرف يا جار و مجرور باشد مانند : و عندنا كتاب حفيظ .

2 - آنكه خبر واجب الصدر باشد مانند : اين زيد .