قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ١٢٨

احكام مبتداء و خبر

4 - آنكه خبر ظرف يا جار و مجرور بوده و بر مبتداء مقدّم شده باشد مانند : لكلّ اجل كتاب .

شاهد در « كتاب » است كه مبتداء و نكره بوده و خبرش « لكل اجل » است كه ظرف مىباشد .

5 - آنكه مبتداء عام باشد مانند : ما رجل فى الدّار .

شاهد در « رجل » است كه مبتداء بوده و نكره مىباشد و چون مفيد عموم است ابتداء به آن فائده دارد .

6 - آنكه در مبتداء معناى فعل باشد نظير : عجب لزيد .

شاهد در كلمه « عجب » است كه مبتداء بوده و نكره مىباشد و چون داراى معناى فعل است اخبار از آن مفيد است .

7 - آنكه از مبتداء معناى جنس اراده شود مانند : رجل خير من امرئة .

شاهد در « رجل » است كه مبتداء و نكره مىباشد و چون از آن معناى جنس اراده شده اخبار نمودن از آن مفيد مىباشد .

8 - آنكه اسناد خبر به نكره از امور غريب باشد همچون : بقرة تكلّمت .

شاهد در « بقرة » است كه مبتداء و نكره بوده و چون اخبار از آن به « تكلّمت » از غرائب است ابتداء به آن جايز مىباشد .

9 - آنكه مبتداء نكره بعد از « اذا » فجائيّه واقع شود مانند : خرجت فاذا اسد بالباب .

شاهد در « اسد » است كه مبتداء و نكره بوده و چون اخبار از آن مفيد است نكره آمدنش جايز است .

10 - آنكه مبتداء نكره در ابتداء جمله حاليّه واقع باشد مانند : سرينا و نجم قد اضاء .

شاهد در « نجم » است كه مبتداء و نكره بوده و چون اخبار از آن فائده دارد نكرة آمدنش جايز است .

د : خبر مشتقى كه اسم ظاهر را رفع نداده لازم است مشتمل باشد بر ضميرى كه به مبتداء راجع باشد در نتيجه چنين خبرى با مبتداء از حيث افراد و تثنيه و جمع ، تذكير و