قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ١٢٧

احكام مبتداء و خبر

خبر قرارش داده باشيم مانند :

الحمد اللّه هل الحمد ( حمد سزاوار خداوندى است كه شايسته حمد مىباشد .

تقدير آن : « هو هل الحمد » مىباشد .

2 - در موردى كه خبر اسم مخصوص بمدح و ذمّ باشد مانند : نعم الرجل زيد و بئس الرجل عمرو .

تقدير ايندو مثال : « نعم الرجل هو زيد » و « بئس الرجل هو عمرو » مىباشد .

3 - در جائى كه خبر مصدرى باشد كه بدل از لفظ فعل آمده باشد مانند : صبر جميل تقدير آن : « صبرى صبر جميل » مىباشد .

ج : اصل در مبتداءاينستكه معرفه بوده و نكره نباشد ولى در موردى كه اخبار از نكره مفيد باشد مبتداء را نكره مىآورند و مفيد بودن اخبار از نكره منحصر در ده مورد است به اين شرح :

1 - آنكه مبتداء نكره موصوف باشد چه در لفظ مانند : و اجل مسمّى عنده .

شاهد در « اجل » است كه نكره بوده و مبتداء قرار گرفته و « مسمّى » صفت آن است كه لفظا ذكر گرديده .

و چه در معنا نظير : رجيل عندنا .

در اينمثال « رجيل » نكره بوده و مبتداء قرار گرفته و صفت آن « صغير » است كه در لفظ نيامده بلكه از معناى آن استفاده مىشود .

2 - آنكه مبتداء نكره عامل در مابعدش باشد مانند : و افضل منك جائنى .

شاهد در « افضل » است كه مبتداء نكره بوده و چون در « منك » عمل نموده مفيد فائده است .

3 - آنكه بمبتداء نكره اسم نكره‌اى عظف شده باشد كه آن مفيد فائده محسوب گردد نظير : طاعة و قول معروف .

شاهد در « طاعة » است كه مبتداء و نكره بوده و چون نكره موصوفه يعنى « قول معروف » كه مفيد فائده است به آن عطف شده ميتوان آن را مبتداء قرار داد .