قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — الصفحة ١٠٢

پاره‌اى از قواعد باب تصغير

عمروى ، بكرىّ و كلثومى .

اسم از نظر دلالت بر كوچكى و بزرگى مسمّى بر دو قسم است :

1 - مصغّر .

2 - مكبّر .

مصغّر : آنست كه بر كوچكى مسمّا دلالت نمايد مانند : رجيل ( مرد كوچك ) .

براى ساختن اسم مصغّر اگر ثلاثى باشد ابتداء حرف اوّلش را ضمّه داده و حرف دوّم را مفتوح ساخته و پس از آن ياء ساكنه مىآوريم مانند :

« رجل » كه مصغّرش رجيل مىشود .

و اگر اسم رباعى باشد براى ساختن مصغّرش به همان طرز بايد عمل نمود لذا در تصغير « جعفر » و « درهم » مىگوئيم : جعيفر و دريهم .

و چنانچه ملاحظه مىشود حرف ماقبل آخر را مكسور مينمائيم .

و اگر اسم خماسى باشد مصغرش بر وزن فعيعيل مىآيد مانند :

« قنديل » كه در تصغيرش مىگوئيم : قنيديل .

بنابراين بايد گفت :

اسم مصغرّ ثلاثى بر وزن : فعيل آيد همچون : رجل و رجيل .

اسم مصغّر رباعى بر وزن : فعيعل آيد مانند : درهم و دربهم .

اسم مصغّر خماسى بر وزن : فعيعيل آيد نظير : قنديل و قنيديل .

1 - در اسماء خماسى براى ساختن جمع منتهى الجموع برخى از حروف كلمه