مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٩٥٣

حكمت جاودانگى اعجاز قرآن

در اين نكته اندكى درنگ مىكنيم تا دريابيم كه بنا به حكمت الهى معجزهء اسلام در كنار اين دين تا روز قيامت باقى خواهد ماند و آن را تقويت و تأييد مىكند ، تا كسى در ترك اين آخرين دين و پايان‌بخش شرايع و اديان عذر و بهانه‌اى نداشته باشد . به همين دليل است كه خداوند سبحان معجزهء اسلام را چيزى انتخاب كرد كه قابليت و صلاحيت بقا و جاودانگى داشته باشد . اين معجزه ، بر خلاف ساير معجزات ، كلامى شد كه در گوش روزگار تلاوت و در طول زمان قرائت شود . از جمله اسرار اعجاز نهفته در اين كلام آن است كه از چنان فصاحت و بلاغتى بهره دارد كه همهء مردم را عاجز و ناتوان مىسازد .

عدالت و رحمت خداوند اقتضا مىكرد زبانى را كه اين معجزه را به وسيلهء آن صورت مىبخشد زبان عربى باشد ، نه زبان ديگر ؛ زيرا زبان عربى به هنگام بعثت رسول ( ص ) از نظر ميزان توجه قوم عرب و عنايت به آن و محترم بودن سخنوران نابغه و احساس شرافت به فصاحت در آن زمان به اوج عظمت خويش رسيده بود . قوم عرب در آن زمان از ملكه نقد و ارزيابى شعر و سخن به حد كمال بهره‌مند بود ، و اين صلاحيت را داشت كه دربارهء كلام عالى و زيبا قضاوت كند و جايگاه هر سخنى را از نظر فصاحت و بلاغت تشخيص دهد . مهارت و حذاقت ايشان در اين امر از آنجا ناشى مىشد كه تمام زندگى خود را به اين اختصاص مىدادند و در اين كار عظمت خود را مىيافتند و آرزوهاى خود را محقق مىديدند . ناگفته نماند كه قوم عرب در آن دوران به طبع و سرشت از صراحت در رأى برخوردار بودند و بانفاق و دورويى ميانه‌اى نداشتند . فراتر از اين ، آنان مردمى شجاع و بيزار از ذلت و زبونى بودند و خوارى را بر خود نمىپسنديدند ، و در راه اين فضايل از بذل مال و ريختن خون به هر ميزان كه بود پرهيز نداشتند . هنگامى كه قرآن نازل شد ، اين مردم آزاده صريح الراى و بزرگ‌منش و ماهر در زبان ، پس از چشيدن حلاوت و احساس اعجاز آن ، چاره‌اى جز انداختن سلاح از كف و خضوع در برابر استوارى و بلاغت قرآن و تمكين و ايمان آگاهانه و از صميم قلب و وجدان بدان نيافتند و به دليل آشنايى عميق و نقادانه با ادب عربى و صراحت معروف و آشكار و شجاعت برتر و كم‌نظيرشان ، چنين داورى كردند كه قرآن ذكر خداوند حكيم است و ممكن نيست كلام بشر و غير بشر باشد ، بلكه صرفا وحيى از جانب خداوند حكيم ستوده است .