مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى)
- المؤلف: الشيخ محمد عبد العظيم الزرقاني (مترجم: آرمين)
- الوفاة: 1368
- القسم: القرآن الكريم وعلومه عند السنة
- الناشر: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى - ايران- تهران
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- پيشگفتار
- آثار و تأليفات زرقانى
- تحقيقات علوم القرآن در قرن 14
- دربارهء مناهل العرفان
- چاپ‌ها و تحقيقات كتاب مناهل العرفان
- نكاتى دربارهء كتاب حاضر
- پيشگفتار نويسنده
- دربارهء قرآن و علوم آن و روش من در تأليف كتاب
- مبحث اول در معناى علوم قرآن
- علم در عرف تدوين عام
- مفهوم اصطلاحى قرآن
- قرآن از ديدگاه متكلمان
- قرآن از ديدگاه اصوليان ، فقها و عالمان زبان
- آيا قرآن اسم علم است ؟
- آيا اعلام تعريف‌پذيرند ؟
- اطلاق لفظ قرآن بر كل و اجزاى آن
- قرآن كتاب هدايت و معجزه
- قرآن انسان را به بهره‌ورى از جهان ترغيب مىكند
- اعجاز علمى قرآن
- مفهوم ، موضوع ، و فايدهء علوم قرآن به عنوان دانشى مدون
- مبحث دوم تاريخ علوم قرآن و پيدايش اصطلاح آن
- 1 . دورهء پيش از تدوين
- 2 . دورهء آمادگى براى تدوين علوم قرآن
- 3 . دورهء تدوين علوم قرآن به معنى اضافى
- پيدايش اصطلاح علوم قرآن
- علوم قرآن در قرن اخير
- خلاصه اين مبحث
- يك توضيح ضرورى
- مبحث سوم دربارهء نزول قرآن
- 1 . معناى نزول قرآن
- 2 . مراحل نزول قرآن
- جبرئيل قرآن را چگونه و از چه كسى دريافت كرد
- جبرئيل چه چيز را فرودآورد ؟
- مدت نزول تدريجى
- دليل نزول تدريجى
- حكمتها و اسرار نزول تدريجى قرآن
- حكمت اول :
- حكمت دوم :
- حكمت سوم
- حكمت چهارم
- 3 . رويارويى بىامان يا وحى در منظر معتقدان و منكران آن .
- 3 - 1 حقيقت وحى و انواع و كيفيت‌هاى آن
- 3 - 2 : وحى از ديدگاه علم
- 3 - 3 : وحى از ديدگاه عقل
- 4 . پاسخ به شبهات
- خاتمه مبحث
- مبحث چهارم دربارهء نخستين و واپسين آيات نازل‌شده
- نخستين آيهء نازل به مفهوم مطلق
- قول اول
- قول دوم
- قول سوم
- قول چهارم
- واپسين آيهء نازل به مفهوم مطلق
- دو نمونه از اولين و آخرين آيات نازل به مفهوم اضافى
- 1 . دربارهء شراب
- 2 . درباره جهاد و دفاع
- ملاحظه
- مبحث پنجم اسباب نزول
- 1 . معناى سبب نزول
- 2 . فوايد شناخت اسباب نزول قرآن
- 3 . راه شناخت اسباب نزول
- 4 . تعابير مختلف از سبب نزول
- 5 . تعدد اسباب نزول درباره آيهء واحد
- 6 . تعدد آيات و سبب نزول واحد
- 7 . رابطهء عام و خاص ميان كلام شارع و سبب آن
- 8 . لفظ عام و سبب خاص
- 9 . ادلهء جمهور
- 10 . شبهات مخالفان و پاسخ آن
- 11 . شبيه سبب خاص با لفظ عام
- مبحث ششم دربارهء نزول قرآن به هفت حرف
- 1 . دلايل نزول قرآن به هفت حرف
- 2 . شواهد آشكار در احاديث پيشين
- فوايد ديگر اختلاف قرائات و تعدد حرف‌هاى قرآن
- 3 . معناى نزول قرآن بر هفت حرف
- 4 . وجوه هفت‌گانه مطابق رأى ما
- 5 . دلايل انتخاب اين رأى
- كسانى كه اين نظر را پذيرفته‌اند
- رأى ابن قتيبه
- رأى ابن جزرى
- رأى قاضى ابن الطيب :
- 6 . نسبت ميان آراء مذكور و رأى رازى
- 7 . پاسخ به اشكالات
- 8 . بقاى حروف هفت‌گانه در مصاحف
- 9 . آراء ديگر و رد آنها
- 10 . پاسخ‌هاى اجمالى به نظريات اخير
- 11 . پاسخ به شبهاتى كه بر اصل موضوع وارد ساخته‌اند
- مبحث هفتم سوره‌هاى مكى و مدنى
- 1 . معانى اصطلاحى مكى و مدنى
- 2 . فوايد شناخت مكى و مدنى
- 3 . راه‌هاى شناخت مكى و مدنى
- 4 . معيارهاى شناخت مكى و مدنى
- ضوابط سور مكى
- ضوابط سور مدنى
- 5 . سوره‌هاى مكى و مدنى و موارد اختلاف
- 6 . انواع سوره‌هاى مكى و مدنى
- 7 . وجوه متعلق به مكى و مدنى
- 8 . تفاوت‌هاى ديگر ميان مكى و مدنى
- 9 . پاسخ به شبهات مطرح‌شده در اين موضوع
- شبهه اول و ابهامات ناشى از آن
- خلاصه مطلب
- شبهه دوم :
- شبهه سوم :
- شبهه چهارم :
- شبهه پنجم :
- شبههء ششم
- مبحث هشتم تاريخ جمع قرآن
- جمع قرآن به معناى جمع در سينه‌ها
- جمع قرآن به معنى كتابت در زمان حيات رسول خدا ( ص )
- چرا قرآن در همان ايام به صورت مجموعهء اوراق و يا كتاب درنيامد ؟
- جمع‌آورى قرآن در عهد ابو بكر
- ضابطه و معيار ابو بكر در كتابت مصحف
- جمع‌آورى قرآن در زمان عثمان
- اجراى تصميم صحابه به توسط عثمان
- ضابطه و معيار عثمان در كتابت مصاحف
- سوزاندن مصاحف و صحف مخالف توسط عثمان
- چكيده سخن :
- پاسخ به شبهه‌هايى درباره جمع‌آورى قرآن
- موضعى استوار از مواضع دفاع از كتاب و سنت
- 1 . جبهه اول [ بررسى علل و عوامل مورد استناد صحابه ]
- آنچه ويژهء قرآن بود :
- 2 . جبهه دوم علل احتياط و حزم‌انديشى صحابه نسبت به كتاب و سنت
- نمونه‌ها و مظاهرى از اين حزم‌انديشى
- نتيجهء كوشش بزرگان گذشته
- جايگاه حساس و خطير
- شهادتى برتر از جانب خدا در حق صحابه
- شهادت رسول در حق صحابه
- حكمت الهى در انتخاب صحابه
- مبحث نهم دربارهء نظم آيات و سور قرآن
- معناى آيه
- راه شناخت آيه :
- رأى ديگر
- تعداد آيات قرآن
- علت اختلاف
- فوايد شناخت آيات
- ترتيب آيات قرآن
- شبهه و پاسخ آن
- ترتيب سوره‌هاى قرآن
- حكمت تجزيهء قرآن به سوره‌هاى مختلف
- اقسام سوره‌هاى قرآن
- نظريات مختلف دربارهء ترتيب سوره‌ها
- محترم شمردن ترتيب سوره‌ها
- دو شبههء ساده :
- مبحث دهم دربارهء كتابت ، رسم الخط و مصاحف قرآن و مباحث متعلق به آن
- أ . كتابت قرآن
- مقام كتابت در اسلام
- پيامبر و سواد خواندن و نوشتن
- كتابت قرآن
- ب : رسم الخط مصحف
- قواعد رسم الخط مصحف
- مزاياى رسم الخط عثمانى
- آيا رسم الخط مصحف توقيفى است
- سخنان عالمان در التزام به رسم‌الخط عثمانى
- چند شبهه در شيوهء نوشتن قرآن
- پاسخى كلى به شبهات پيشين
- تشكيك در ضرورت التزام به رسم‌الخط عثمانى در روزگار حاضر
- بحث تفصيلى دربارهء مصاحف
- حروف هفت‌گانه در مصاحف عثمانى
- صحف و مصاحف
- تعداد صحف
- چگونگى ارسال مصاحف
- سرنوشت مصاحف عثمانى
- تكامل و نيكوتر شدن رسم خط مصاحف
- اعجام
- شكل مصاحف
- حكم نقطه‌گذارى و وضع حركات بر حروف مصحف
- تقسيم‌بندى قرآن به اجزاء
- احترام مصحف
- مبحث يازدهم دربارهء قرائات ، قاريان و شبهه‌هايى كه در اين زمينه طرح شده است
- أ . قرائات
- پيدايش علم قرائات
- طبقات حافظان و قاريان نخستين
- تعداد قرائات
- فوايد اختلاف قرائات
- انواع اختلاف قرائات
- ضابطه پذيرش قرائات
- منطوق و مفهوم ضابطهء صحت قرائت
- ملاحظه
- اقسام قرائات از نظر سند
- تواتر قرآن
- آراء مختلف دربارهء قرائات هفت‌گانه
- تصحيح سخن گذشته
- نظريات دربارهء سه قرائت مكمل در قرائت‌هاى دهگانه
- تواتر قرائت‌هاى دهگانه
- ب . قاريان
- قاريان هفت‌گانه
- 1 . ابن عامر
- 2 . ابن كثير
- 3 . عاصم
- 4 . ابو عمرو
- 5 . حمزه
- 6 . نافع
- 7 . كسايى
- بقيهء قاريان دهگانه
- 8 . ابو جعفر
- 9 . يعقوب
- 10 . خلف
- بقيهء قاريان چهارده‌گانه
- 11 . حسن بصرى
- 12 . ابن محيصن
- 13 . يحيى اليزيدى
- 14 . شنبوذى
- حكم چهار قرائت افزون بر قرائت‌هاى دهگانه
- خلاصه بحث
- پاسخ‌گويى به شبهاتى كه در اين زمينه مطرح شده است
- مبحث دوازدهم تفسير و مفسران
- تفسير
- تأويل
- تفسير بر دو نوع است
- فضيلت تفسير و حاجت به آن
- اقسام تفسير
- تفسير به مأثور
- صحابه مفسر
- تفسير ابن عباس
- روايت از ابن عباس و اختلاف راويان در آن
- روايت تفسير از ديگر صحابه
- تابعان مفسر ، طبقات آنها و نقد اخبارى كه از ايشان روايت شده است
- طبقه اهل مكه
- طبقهء اهل مدينه
- طبقهء اهل عراق
- ارزيابى روايات تابعان
- ضعف روايات تفسير به مأثور و علل آن
- ملاحظه
- تدوين تفسير به مأثور و ويژگىهاى كتاب‌هاى تأليف شده در اين زمينه
- 1 . تفسير ابن جرير
- 2 . تفسير ابو الليث سمرقندى « 1 »
- 3 . الدر المنثور فى التفسير بالمأثور
- 4 . تفسير ابن كثير
- 5 . تفسير بغوى « 2 »
- 6 . تفسير بقىّ بن مخلد
- 7 . اسباب النزول واحدى
- 8 . الناسخ و المنسوخ اثر ابو جعفر النحاس
- روش مفسران پس از دوره نخستين
- تفسير خوب و تفسير بد
- معيار مدح و ذم
- وظيفهء ما در برابر امور اختلافى
- اجتناب از برداشت غلط
- سماحت اسلام و سهولت تعاليم آن
- نظر استوار استاد و امام شيخ محمد عبده
- تفسير به رأى مجاز و ممنوع
- علومى كه مفسر بدان نياز دارد
- ملاحظه
- اختلاف نظر در جواز تفسير به رأى
- دلايل مخالفان
- دلايل موافقان تفسير به رأى
- روش مفسران به رأى
- قانون تراجيح
- وجوه تبيين قرآن توسط سنت
- تعارض ميان تفسير به رأى و تفسير به مأثور و مناط ترجيح ميان آنها
- مهم‌ترين كتاب‌هاى تفسير به رأى
- تفاسير فرق مختلف
- تفاسير معتزله
- تفسير تنزيه القرآن عن المطاعن
- تفاسير باطنيه
- تفاسير شيعه
- تفسير اشارى
- ملاحظه
- شروط پذيرش تفسير اشارى
- مهم‌ترين كتاب‌هاى تفسير اشارى
- نصيحت خالصانه
- سخن حجة الاسلام غزالى
- تفاسير اهل كلام
- آميخته شدن علوم ادبى و طبيعى و غيره با تفسير و علل و آثار آن
- آثار و نتايج آميختگى تفسير با علوم ادبى و معارف بشرى
- شروط اجتناب‌ناپذير
- سخن پايانى
- پايان سخن
- مبحث سيزدهم دربارهء ترجمهء قرآن و تفصيل حكم آن
- اهميت موضوع
- ترجمه در لغت
- واژهء ترجمه در عرف
- تفسير ترجمه
- نكاتى كه رعايت آن در ترجمهء قرآن مطلقا گريزناپذير است
- نكاتى كه رعايت آنها در ترجمهء تحت اللفظى اجتناب‌ناپذير است
- تفاوت‌هاى ترجمه و تفسير
- ترجمه و تفسير اجمالى به زبان اصلى
- دو نكتهء مهم
- ترجمه تعريف منطقى نيست
- قرآن و معانى و مقاصد آن
- مراد از قرآن در اين بحث
- معانى قرآن بر دو نوع است
- مقاصد قرآن كريم
- هدايت قرآن
- اعجاز قرآن
- عبادت با تلاوت قرآن
- حكم تفصيلى ترجمهء قرآن
- 1 . « ترجمهء قرآن » به معنى ابلاغ و رساندن الفاظ آن
- 2 . « ترجمهء قرآن » به معنى تفسير به زبان عربى
- 3 . « ترجمهء قرآن » به معناى تفسير آن به زبان بيگانه
- امور مهم
- فوايد ترجمه به معنى تفسير قرآن به زبان بيگانه
- شبههء اول :
- پاسخ :
- شبههء دوم :
- پاسخ :
- شبههء سوم :
- پاسخ :
- « ترجمهء قرآن » به معناى نقل آن به زبانى ديگر
- اين نوع ترجمه عادتا محال است
- اين ترجمه شرعا محال است
- شبهاتى كه بر منع ترجمهء عرفى وارد شده و پاسخ آن
- حكم قرائت ترجمهء قرآن و خواندن آن در نماز
- عقيدهء شافعيان
- عقيدهء مالكيان
- عقيدهء حنبليان
- عقيدهء حنفيان
- توجيهات و تعليقات
- سخن امام شافعى
- سخن شاطبى
- سخن حجت الاسلام غزالى
- موضع الازهر دربارهء ترجمهء قرآن كريم
- شيوهء تفسير
- چكيدهء مبحث
- مبحث چهاردهم دربارهء نسخ
- اهميت اين مبحث
- نسخ چيست
- نسخ در لغت :
- نسخ در اصطلاح
- چهار نكتهء مهم
- امور ضرورى در نسخ
- تفاوت ميان نسخ و بداء
- فرق نسخ و تخصيص
- عقيدهء نسخ در بين طرفداران و منكران آن
- براهين عقلى و نقلى در اثبات نسخ
- براهين جواز نسخ از نظر عقلى
- دلايل وقوع نسخ از نظر نقل
- دلايل نوع اول
- دلايل نوع دوم از براهين نقلى
- حكمت الهى در نسخ
- شبهه‌هاى منكران نسخ و پاسخ‌هاى آن
- شبهه‌هاى منكران جواز نسخ از نظر عقلى
- شبهه‌هاى منكران نسخ از نظر نقلى
- شبههء عنانيه و شمعونيه
- شبههء مسيحيان
- شبههء عيسويه
- شبههء ابو مسلم
- ملاحظه
- راه‌هاى شناخت نسخ
- قانون تعارض
- شمول نسخ
- انواع نسخ در قرآن
- نسخ تلاوت و حكم
- نسخ حكم و بقاى تلاوت
- نسخ تلاوت و بقاى حكم
- شبهه‌هاى مخالفان اخير و پاسخ آن
- شبههء اول
- پاسخ
- شبههء دوم
- پاسخ
- شبههء سوم
- پاسخ
- شبههء چهارم
- پاسخ
- شبههء پنجم
- پاسخ
- نسخ با جانشين و بدون آن
- شبهه و پاسخ آن
- نسخ حكم و جانشين آسان‌تر ، برابر ، و سخت‌تر از حكم پيشين
- شبهه‌هاى مخالفان نسخ با جانشين سخت‌تر و پاسخ آن
- شبههء اول
- پاسخ
- شبههء دوم
- پاسخ
- شبههء سوم
- پاسخ
- شبههء چهارم
- پاسخ
- نسخ حكم پيش از امكان امتثال آن
- دلايل قايلان به جواز اين نوع از نسخ
- شبهه‌هاى منكران و پاسخ آن
- شبههء اول
- پاسخ
- شبههء دوم
- پاسخ
- شبههء سوم
- پاسخ
- شبههء چهارم
- پاسخ
- نسخ در كتاب و سنت
- 1 . نسخ قرآن به وسيلهء قرآن
- 2 . نسخ قرآن به وسيلهء سنت
- دو شبههء ديگر و پاسخ آن
- دليل جواز اين نوع نسخ
- دلايل وقوع جواز اين نوع نسخ
- شبههء مخالفان نسخ سنت توسط قرآن
- دلايل مخالفان نسخ سنت به وسيلهء قرآن
- دلايل جمهور
- ملاحظه
- دلايل اهل ظاهر
- دلايل مخالفان نسخ حكم قياسى به طور مطلق
- دلايل مخالفان نسخ به وسيلهء حكم قياسى
- دلايل طرفداران نسخ در مقولهء قياس به طور مطلق
- دليل جمهور عالمان
- طرفداران نسخ حكم به وسيلهء اجماع و پاسخ ايشان
- ديدگاه عالمان در ناسخ و منسوخ
- منشأ اشتباه افراطگرايان
- آياتى كه به نسخ شدن شهرت يافته‌اند
- مبحث پانزدهم محكم و متشابه قرآن
- قرآن محكم و قرآن متشابه
- آراء عالمان دربارهء معناى محكم و متشابه