مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٩٣٢

كمال قرآن در بيان يك موضوع به شقوق مختلف و غناى آن از نظر فنون سخنورى

اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ » « 1 »

- ذكر فعل مقرون به عذاب . مانند : « . . . وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ » « 2 »

- ذكر فعل در حالى كه گناه بدان نسبت داده شده است . مانند : « فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ . . . » « 3 »

- آوردن فعل در سلك امورى كه به گناه و حرام مىانجامد .

- خبر دادن از پليدى فعل توصيف فعل به اينكه عمل شيطان است .

- امر به دورى جستن از فعل و اميد رستگارى در ترك آن .

- مترتب ساختن ضرر و زيان بر انجام فعل و دستور به دستور برداشتن از آن در قالب استفهام .

مثال همه موارد فوق آيهء تحريم شراب و قمار است كه مىفرمايد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ . إِنَّما يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِي الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ » « 4 »

ج ) بيان اباحه فعل :

- تصريح به حليّت در كنار موضوع مانند : « . . . أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ . . . » « 5 » .

- امر به فعل با قرينه‌اى كه آن را از معناى طلب ( تكليف ) منصرف مىسازد مانند :

« كُلُوا وَ اشْرَبُوا » .

( 1 ) . « و كسانى كه به آنچه خدا از فزونى و بخشش خود به آنان داده است بخل مىورزند مىپندارند كه برايشان بهتر است ، بلكه براى آنها بدتر است . » ( آل عمران : 180 ) ( 2 ) . « . . . و كسانى كه زر و سيم مىاندوزند و آن را در راه خدا انفاق نمىكنند . پس آنان را به عذابى دردناك مژده ده . » ( توبه : 34 ) ( 3 ) . « پس هركه وصيت مرا پس از آنكه شنيد دگرگون سازد ، هرآينه گناهانش بر كسانى است كه آن را دگرگون سازند . . . » ( بقره : 181 ) ( 4 ) . « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، همانا مى و قمار و بت‌ها و تيرهاى قرعه پليد و از كار شيطان است ؛ پس ، از آن بپرهيزيد باشد كه رستگار شويد . همانا شيطان مىخواهد در مى و قمار ميان شما دشمنى و كينه بيفكند و شما را از ياد خدا و از نماز بازدارد . پس آيا بازمىايستيد ؟ » ( مائده : 90 و 91 ) ( 5 ) . « . . . [ خوردن گوشت ] چهارپايان زبان بسته براى شما حلال شده است . . . » ( مائده : 1 )