مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٩٣٠

كمال قرآن در بيان يك موضوع به شقوق مختلف و غناى آن از نظر فنون سخنورى

- خبر دادن از اينكه فعل مورد نظر بر مكلفان ثبت و مقرر شده است . مانند :

« . . . كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ . . . » « 1 »

- خبر دادن از اينكه انجام فعل مورد نظر بر ذمهء مردم است . مانند : « . . . وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا . . . » « 2 »

- خبر دادن از مكلف به فعلى كه انجام دادن آن توسط وى طلب شده است . مانند :

« وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ . . . » « 3 » يعنى از ايشان انتظار طلب شده است .

- خبر دادن از مبتدا بدين معنا كه تحقق آن از ديگران طلب شده است . مانند : « . . . وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً . . . » « 4 » . يعنى امنيت كسى كه وارد حرم شود از مخاطبان طلب شده است .

- طلب انجام با صيغهء فعل امر مانند : « حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى . . . » « 5 » يا به وسيلهء لام امر . مانند : « ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ » « 6 »

- خبر دادن از خير بودن فعل . مانند : « . . . وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ . . . » « 7 »

- توصيف فعل به وصف عنوانى كار نيك . مانند : « . . . وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى . . . » « 8 »

- توصيف فعل به فريضه بودن . مانند : « . . . قَدْ عَلِمْنا ما فَرَضْنا عَلَيْهِمْ فِي أَزْواجِهِمْ . . . » « 9 »

يعنى دادن مهريه و نفقه را فرض و واجب كرديم .

- مترتب ساختن پاداش و ثواب بر فعل مانند : « مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ » « 10 »

( 1 ) . « . . . بر شما روزه نوشته شد . . . » ( بقره : 183 ) ( 2 ) . « . . . و خداى راست بر مردمان زيارت آن خانه ؛ هر كه مىتواند راهى به آن بيابد . . . » ( آل عمران : 97 ) ( 3 ) . « و زنان طلاق داده تا سه پاكى درنگ كنند . . . » ( بقره : 228 ) ( 4 ) . « . . . و هر كه در آن خانه درآيد ايمن است . . . » ( آل عمران : 97 ) ( 5 ) . « بر نمازها و [ به ويژه ] نماز ميانه مواظبت كنيد . . . » ( بقره : 238 ) ( 6 ) . « سپس بايد چرك از خود بزدايند و نذرهاى خويش به جاى آرند و بر آن خانه كهنه طواف كنند . » ( حج : 29 ) ( 7 ) . « . . . و تو را از يتيمان پرسند . بگو : اصلاح كارشان بهتر است . . . » ( بقره : 220 ) ( 8 ) . « . . . و ليكن نيكى [ نيكى ] آن‌كس است كه پرهيزگارى كند . . . » ( بقره : 189 ) ( 9 ) . « . . . همانا مىدانيم كه بر آنان دربارهء همسرانشان چه مقرر كرده‌ايم . . . » ( احزاب : 50 ) ( 10 ) . « كيست كه خداى را وام دهد وامى نيكو تا او را دو چندان بازدهد و او را مزدى گرانمايه باشد . » ( حديد : 11 )