مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٩١٤
تبيين اين تفاوت در زبان عربى
گفت كه كلام‌ها و بيان‌ها بنا بر اختلاف سليقه‌ها و ذوق‌ها و مواهب در گزينش مفردات لغوى و پالايش تركيبات بيانى ، با يكديگر تفاوت دارند ، به طورى كه ملاحظه مىكنيم صاحبان يك زبان به تناسب اختلاف در شيوه‌هاى گزينش مفردات و تركيبات و مناسباتى كه در اين گزينش رعايت مىكنند ، منظور و مقصودى واحد را به وجوه مختلفى از مفردات و انواع گوناگونى از تركيبات كلامى بيان مىكنند كه از نظر زيبايى و زشتى و فصاحت و سخافت و خوش نشستن بر گوش و دل و ايجاد ناخوش‌آيندى با يكديگر تفاوت دارند . لذا اگر متكلم از سلامت ذوق و حس بيانى عالى برخوردار باشد ، مفردات و تركيبات كلامى را به زيبايى انتخاب كرده و كلامش ممتاز و زيبا خواهد شد ، آن‌چنان كه احساسات مخاطب را برمىانگيزد و عقل و دل را تسخير مىكند . در مقابل ، اگر متكلم بىذوق و داراى حس بيانى منحط باشد ، مفردات و تركيبات كلامى را به نحوى بد و نامطلوب انتخاب كرده كلامش سخيف و پست گردد ، آن‌چنان‌كه موجب ناخوش‌آيندى جان و آزار گوش مىشود و چه بسا انسان از آن بگريزد . به قول شاعر :
عوى الذئب فاستأنست بالذئب إذ عوى * و صوّت إنسان فكدت أطير « 1 »
تبيين اين تفاوت در زبان عربى
تبيين اين تفاوت در زبان عربى
اين تفاوت را در زبان دل‌پذير عربى مىتوان چنين تبيين كرد كه برخى از مفردات عربى از حروف هم‌آهنگ تشكيل شده‌اند و برخى از حروف متنافر ؛ معناى بعضى واضح و مأنوس است و معناى بعضى غريب و مخفى ؛ گروهى بر گوش سبك مىنشينند و گروهى ثقيل و كريه‌اند و گوش را مىآزارند ؛ پاره‌اى مطابق قياس هستند و گروهى مخالف آن .
علاوه بر اين ، بعضى از اين مفردات عام‌اند و بعضى خاص ؛ برخى مطلق‌اند و برخى مقيد ؛ گروهى مجمل‌اند و گروهى ديگر مبيّن ؛ پاره‌اى معرفه هستند و پاره‌اى ديگر نكره ؛ بعضى ظاهرند و بعضى مضمر ؛ و بالاخره ، بخشى حقيقت‌اند و بخشى مجاز .
تركيبات زبان عربى نيز چنين‌اند . آنها نيز به حقيقت و مجاز ، مركب از كلمات هماهنگ و متنافر ، داراى معانى واضح و پيچيده ، موافق قياس لغوى و مخالف آن ، اسمى
( 1 ) . « گرگ زوزه مىكشيد و من به زوزه‌اش خو گرفتم / انسانى نفير برآورد و من نزديك شد از جاى خود پرواز كنم » كنايه از آنكه مىخواستم در همان دم بگريزم .