مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٦٩

حكمت سوم

خداوند متعال در پاسخ مخالفان پيامبر ( ص ) فرمود : « وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا » « 1 » و « وَ يَسْئَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَيْكُمْ مِنْهُ ذِكْراً » « 2 » تا آخر آيات مربوط به اين موضوع و يا به منظور روشن شدن و آگاهى نسبت به حكم خداوند عرضه مىگشت ، مانند اين فرموده خداوند متعال : « . . . وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ . . . » « 3 » ، « . . . وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ . . . » « 4 » بىترديد سؤال‌هاى مذكور در مواقع مختلف و نوبت‌هاى متعدد بر پيامبر ( ص ) عرضه مىشدند و اين امر حاكى از آن است كه مسلمانان و مخالفان ( با انگيزه‌هاى متفاوت ) همواره سؤال‌هايى را مطرح مىكردند . بنابراين ، تعجبى ندارد اگر پاسخ اين سؤال‌ها در زمان‌هاى مختلف و دفعات متعدد نازل شود .

2 . همراهى با قضايا و حوادث به وسيله بيان حكم آنها در زمان وقوع . روشن است كه قضايا و حوادث مذكور نه هم‌زمان بلكه به مرور زمان و به تدريج واقع مىشدند . لذا گريزى از اين نبود كه حكم نهايى خداوند نيز در قالب قرآن مطابق با آنها تدريجا و به مرور زمان نازل گردد . در اين زمينه نمونه‌هاى زيادى مىتوان ارائه كرد . از جمله گفتار خداى سبحان است كه فرمود : « إِنَّ الَّذِينَ جاؤُ بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ . . . » « 5 » تا آنجا كه مىفرمايد : « . . . أُولئِكَ مُبَرَّؤُنَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ . » « 6 » اين مجموعه آيات مركب از ده آيه است كه درباره يكى از شگفت‌انگيزترين حوادث نازل شده‌اند و آن متهم شدن ام‌المؤمنين عايشه ، به امرى بىپايه و كذب بود . در اين ماجرا درس‌هاى

( 1 ) . « و تو را از روح پرسند ، بگو : روح از فرمان پروردگار من است و شما را از دانش جز اندكى نداده‌اند . » ( إسراء : 85 ) ( - اسباب النزول ، علىّ بن احمد واحدى نيشابورى : 246 ، دار ابن كثير ، دمشق ، بيروت ) . ( 2 ) . « و تو را از ذو القرنين پرسند ، بگو : اينك از وى خبرى و سخنى بر شما مىخوانم . » ( كهف : 82 ) ( - اسباب النزول ، واحدى : 251 ) ( 3 ) . « . . . و از تو مىپرسند كه چه انفاق كنند ؟ بگو : افزون از نياز را . . . » ( بقره : 219 ) ( - اسباب النزول ، واحدى : 59 ) ( 4 ) . « . . . و تو را از يتيمان پرسند . بگو : اصلاح كارشان بهتر است و اگر با ايشان ( در زندگى ) بياميزيد برادران شمايند . » ( بقره : 220 ) ( 5 ) . « همانا كسانى كه آن دروغ بزرگ را آورده‌اند گروهى همدست از شمايند . . . اينان از آنچه درباره‌شان مىگويند پاك و بيزارند ؛ ايشان راست آمرزش و روزى بزرگوارانه . » ( نور : 11 و 26 ) . ( - اسباب النزول ، واحدى : 265 - 271 ) ( 6 ) . « همانا كسانى كه آن دروغ بزرگ را آورده‌اند گروهى همدست از شمايند . . . اينان از آنچه درباره‌شان مىگويند پاك و بيزارند ؛ ايشان راست آمرزش و روزى بزرگوارانه . » ( نور : 11 و 26 ) . ( - اسباب النزول ، واحدى : 265 - 271 )