مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٨٥٩

آياتى كه به نسخ شدن شهرت يافته‌اند

12 - « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللَّهِ وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ . . . » « 1 » گفته‌اند « وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ » به اطلاق آيهء « . . . وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً . . . » « 2 » نسخ شده . در اين باره پيشتر سخن رفته است و گفته‌ايم كه حق آن است كه نسخى در كار نيست .

13 - « . . . فَإِنْ جاؤُكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ . . . » . « 3 » اين آيه به وسيلهء آيهء « وَ أَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ . . . » « 4 » نسخ شده است . همچنين ، گفته شده در اين مورد نسخى رخ نداده ، و آيه تكميل‌كنندهء آيهء اول است ؛ زيرا پيامبر ( ص ) بنا بر آيهء اول مخير شده ميان

قوت خود باقى است . جلد و رجم حكم ديگرى است كه براى تأديب و حد شرعى مرتكبان آن تشريع شده است . در اين صورت اگر مرتكب فاحشه بر اثر جلد و رجم جان سپرد ، ديگر وجوب حبس در بيوت منتفى مىشود . و منظور از آيهء « الَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ » عمل زشت لواط است زيرا لفظ فاحشه كه در آيهء اول به تصريح و در آيهء دوم به اضمار آمده است ظهورى در خصوص زنا ندارد ؛ كما اينكه در قرآن بر لواط و سحق نيز اطلاق شده است ، از جمله در آيهء « إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ ما سَبَقَكُمْ بِها مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعالَمِينَ » ( عنكبوت : 28 ) مضافا بر اين كه فاعل فاحشه در آيهء اول « نسائكم » ذكر شده ، و در آيهء دوم با موصول تثنيه مذكر از آن ياد شده است . همچنين عبارت « فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا » در آيهء اول بيانگر آن است كه زنانى كه مرتكب فاحشه مىشوند در منازل حبس شوند تا اينكه بميرند يا خداوند براى ايشان راهى قرار دهد . طبيعى است كه آن راه نمىتواند جلد و رجمى باشد كه به مراتب سخت‌تر از حبس است ؛ بلكه منظور فراهم آمدن شرايط و مسائلى نظير توبه ، ازدواج و نظاير آن است كه موجب مىگردد ديگر به چنين عمل زشتى مبادرت نورزند و نيازى به ادامه حبس تا مرگ نباشد در آيهء دوم نيز مجازات لواط به اجمال ذكر و از آن به أذى تعبير شده كه حكم لواط مبين آن است . اما آيهء جلد « الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي » و حديث « خذوا عنى الثيب ترجم و البكر تجلد و تنفى » در مقام بيان حكم زناست و ربطى به آيات سورهء نساء ندارد با اين تفسير كه مفيد به ظهور و دلالت الفاظ است ، تعارض ميان آيات مورد بحث و آيهء جلد و حكم رجم از بين مىرود و نيازى به تمسك به نسخ كه خلاف اصل است وجود ندارد اين نظر از ابو مسلم اصفهانى نقل شده است و آيت اللّه خويى آن را پذيرفته و فخر رازى نيز با عبارت « و اللّه اعلم » در برابر آن سكوت كرده است . براى اطلاع بيشتر در اين زمينه - التفسير الكبير ، فخر رازى ، ج 9 : 186 ؛ النسخ فى القرآن الكريم ، مصطفى زيد ، ج 2 : 828 - 837 ؛ البيان فى تفسير القرآن ، آيت اللّه خويى : 310 - 313 ؛ الميزان علامه طباطبايى ، ج 4 : 233 - 236 ؛ التمهيد ، معرفت ، ج 2 : 307 - 310 . ( 1 ) . « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد [ شكستن حرمت ] نشانه‌هاى خدا - مناسك حج - را روا داريد و نه [ شكستن حرمت ] ماه حرام . . . » ( مائده : 2 ) ( 2 ) . « . . . و با همه مشركان بجنگيد . . . » ( توبه : 36 ) ( 3 ) . « . . . پس اگر نزد تو آيند ، ميانشان داورى كن يا از آنان روى بگردان . . . » ( مائده : 42 ) ( 4 ) . « و اينكه ميان آنان بدانچه خدا فروفرستاده حكم كن » ( مائده : 49 )