مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٨٣٤
دلايل اهل ظاهر
دهيم . در صورت تمايل به بررسى بيشتر اين روايت و نظاير آن ، به كتاب نگارنده ، المنهل فى علوم الحديث . بخش « دفع شبهات فى هذا المقام » مراجعه شود .
دلايل اهل ظاهر
دلايل اهل ظاهر
اهل ظاهر در جواز نسخ سنت متواتر به وسيلهء خبر آحاد از نظر شرعى مطالبى به عنوان دليل مطرح مىسازند كه نه دليل بلكه شبهه‌اند . از جملهء آنهاست :
1 - نسخ در حقيقت تخصيص عموم زمان حكم است . بنابراين ، همچنان‌كه تخصيص عموم افراد علىرغم تواتر به وسيلهء خبر واحد جايز است ، نسخ عموم زمان نيز ، هرچند متواتر ، به وسيلهء خبر واحد جايز است .
اولا ، مقصود از نص منسوخ استمرار در همهء زمان‌هاست ، نه تداوم آن فقط تا زمان نسخ . بنابراين ، نسخ در واقع رفع مقتضاى عموم است ، نه تخصيص عموم . در نتيجه چگونه مىتوان نسخ را با تخصيص كه صرفا بيانگر مراد و مقصود لفظ است مقايسه كرد ؟ ثانيا ، ما همچون حنفيه ، تخصيص خبر متواتر را به وسيلهء خبر واحد جايز نمىدانيم .
2 - اهل قبا رو به بيت المقدس نماز مىخواندند ، فردى وارد شد و ايشان را از تغيير قبله به سوى كعبه آگاه ساخت . ايشان از او پذيرفتند و در حال نماز به سوى كعبه چرخيدند .
خبر اين ماجرا به رسول خدا ( ص ) رسيد ؛ و آن حضرت عمل آنان را تأييد كرد . اين خود دليل بر آن است كه خبر واحد سنت متواتر را نسخ مىكند .
خبر واحد در اين ماجرا محفوف به قرائتى است كه قطع و يقين ايجاد مىكند ، در حالى كه محل بحث خبر واحدى است كه مفيد قطع نباشد . قراين مفيد قطع و يقين در خبر مذكور را از آنجا درمىيابيم كه اين حادثه حادثه‌اى جزئى و حسى بوده و در آن احتمال خطا و فراموشى نمىرود و مربوط به امرى مهم ، يعنى نماز گروهى از مسلمانان است و راوى آن نيز صحابى بزرگوارى است « 1 » و خبر را مستقيما از رسول خدا شنيده است و يقين دارد كه اگر دروغ بگويد نهايتا رسوا شده و مورد سرزنش و توبيخ قرار مىگيرد - چيزى كه عادتا عقل محال مىداند كه چنين راوى بزرگى خود را در معرض آن قرار دهد . علاوه بر اين ، نسخ حكم نماز خواندن به سوى بيت المقدس امرى مورد انتظار
( 1 ) . منظور عبد اللّه بن عمر است .