مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٨٢٤

2 . نسخ قرآن به وسيلهء سنت

خامسا ، بر فرض اينكه آيه مذكور دلالت بر حصر كند و منظور از تبيين نيز تنها شرح باشد ، منظور خداوند در آن آيه از آنچه به سوى مردم نازل فرموده « ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ » جنس اين امور است كه بر بعضى از افراد خود صدق مىكند . و اين منافاتى با آن ندارد كه سنت ناسخ بعضى ديگر از آنها باشد . در نتيجه پيامبر شارح آن احكامى است كه ثابت شده و ناسخ آن دسته از احكامى است كه برداشته شده است .

- خود قرآن ثابت مىكند كه سنت نبوى حجت است . لذا اگر سنت قرآن را نسخ كند در واقع خود را ابطال كرده است . زيرا نسخ يعنى رفع و برداشتن . اگر اصل برگرفته شد ، فرع نيز برگرفته مىشود . دليل بر اينكه قرآن حجيت سنت را مقرر ساخته امثال اين آيات است : « أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ . . . » « 1 » « . . . وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا . . . » « 2 » « قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ . . . » « 3 »

اولا ، سخن در جواز نسخ آن دسته از نصوص قرآن كه بر حجيت سنت دلالت دارند ، به وسيلهء سنت نيست تا نسخ آنها توسط سنت به ابطال سنت بينجامد ؛ بلكه سخن در جواز نسخ نصوص ديگر از قرآن است كه تعلق نسخ به آنها صحيح است . ثانيا ، استدلال ايشان دليلى عليه خودشان است ، زيرا مقتضاى وجوب اطاعت و پيروى از رسول وجوب پذيرش امور و احكام ناسخى است . كه ارائه كرده است .

- آيه « قُلْ نَزَّلَهُ ، رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ » « 4 » ردّى است بر كسانى كه نسخ را انكار كرده و به وسيلهء آن بر اسلام و پيامبر خدا ( ص ) عيب و ايراد مىگيرند . به دليل اينكه خداوند پيش از اين آيه مىفرمايد : « وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ قالُوا إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ » « 5 » و روشن است كه روح القدس صرفا قرآن را نازل مىكند ؛ بنابراين قرآن جز با قرآن نسخ نمىشود .

پاسخ آن است كه كتاب و سنت هر دو وحى خداوند است : هر دو توسط روح القدس

( 1 ) . « . . . خداى را فرمان بريد و پيامبر را فرمان بريد . . . » ( محمد : 33 ) ( 2 ) . « . . . و آنچه را پيامبر به شما داد بگيريد . و از آنچه شما را بازداشت بازايستيد . . . » ( حشر : 7 ) ( 3 ) . « بگو : اگر خدا را دوست مىداريد ، پس پيروى كنيد تا خدا شما را دوست دارد گناهان را بيامرزد . . . » ( آل عمران : 31 ) ( 4 ) . « بگو : آن را روح پاك از سوى پروردگارت به راستى فروفرستاد . » ( نحل : 102 ) ( 5 ) . « و چون آيه‌اى را جانشين آيه‌اى كنيم - و خدا به آنچه فروفرستد داناتر است - گويند همانا تو دروغ‌بافى . بلكه بيشترشان نادان‌اند . » ( نحل : 101 )