مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٥٥٥

تفسير به مأثور

تفسير واژهء « كلمات » است كه در آيه « فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ . . » . « 1 » آمده است و يا اين فرمودهء خداوند متعال : « حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزِيرِ . . » . « 2 » كه شرح و بيان عبارت « ما يُتْلى عَلَيْكُمْ » در آيه « . . . أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ . . » . « 3 » است . و يا آيهء « . . . لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلاةَ وَ آتَيْتُمُ الزَّكاةَ وَ آمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَ عَزَّرْتُمُوهُمْ وَ أَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ . . » . « 4 » كه بيان دو عهد مذكور در آيهء « . . . وَ أَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ . . » . « 5 » است . بدين معنا كه « أَقَمْتُمُ الصَّلاةَ . . . قَرْضاً حَسَناً » عهد اول ، و « لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ » عهد دوم است . و يا اين آيه « وَ ما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ . النَّجْمُ الثَّاقِبُ » « 6 » كه كلمهء « النجم الثاقب » بيانگر كلمهء « الطارق » است . و نمونه‌هاى ديگرى از اين دست كه بسيار است و با تدبر و تأمل در كتاب الهى مىتوان آنها را يافت .

2 . مثال تفسيرى كه در سنت به عنوان شرح قرآن آمده است عبارت است از حديثى كه به موجب آن پيامبر ( ص ) واژهء ظلم را در آيهء « الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ » « 7 » به شرك تفسير كرده و در تأييد اين تفسير به آيهء « . . . إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ » « 8 » استناد فرمود . و يا تفسير « الحساب اليسير » به « العرض » در حديثى كه پيشتر گذشت . به موجب اين حديث هنگامى كه پيامبر ( ص ) فرمود : « من نوقش الحساب عذّب » عايشه پرسيد : آيا خداوند نفرموده است : « فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً وَ يَنْقَلِبُ إِلى أَهْلِهِ مَسْرُوراً » « 9 » پيامبر ( ص ) در تفسير معناى « الحساب

( 1 ) . « آن‌گاه آدم از پروردگار خويش سخنانى فراگرفت . پس خدا بر او بازگشت و توبه او را پذيرفت . . . » . ( بقره : 37 ) ( 2 ) . « حرام شد بر شما مردار و خون و گوشت خوك . . . » . ( مائده : 3 ) ( 3 ) . « . . . ( خوردن گوشت ) چهارپايان زبان بسته ، جز آنچه بر شما خوانده مىشود ، براى شما حلال شده است . . . » . ( مائده : 1 ) ( 4 ) . « . . . اگر نماز را برپاداريد و زكات بدهيد و به فرستادگانم ايمان آوريد و ايشان را يارى كنيد و به شكوه داريد و خداى را وامى نيكو بدهيد ، هرآينه بدهىهاى شما را از شما بزدايم . . . » . ( مائده : 12 ) ( 5 ) . « . . . به پيمان من وفا كنيد تا به پيمان شما وفا كنم . . . » . ( بقره : 40 ) ( 6 ) . « و تو چه دانى كه آينده در شب چيست ؟ ستاره درخشان است » ( طارق : 2 و 3 ) ( 7 ) . « كسانى كه ايمان آوردند و ايمانشان را به ستمى نياميختند ، ايشانند كه ايمنى دارند و آنان راه‌يافتگانند » . ( انعام : 82 ) ( 8 ) . « . . . انباز گرفتن ( با خداى ) هرآينه ستمى بزرگ است » . ( لقمان : 13 ) ( 9 ) . « پس آن‌كه كارنامه‌اش به دست راستش داده شود زودا كه با او حساب كنند حسابى آسان و شادان به سوى كسان خويش - از مؤمنان و بهشتيان - بازگردد » . ( انشقاق : 7 )