مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٤٨٣

منطوق و مفهوم ضابطهء صحت قرائت

است كه به دليل اختصار از آن در مىگذريم « 1 » .

محقق ابن جزرى مثال‌هايى را كه مكى به دليل رعايت اختصار طرح نكرده است به شرح زير بيان مىدارد .

مثال نوع اول : « مُلْكِ » و « مالِكِ » « 2 » ، « يَخْدَعُونَ » و « يُخادِعُونَ » « 3 » ، « اوصى » و « وَصَّى » « 4 » ، « يطوّع » و « تَطَوَّعَ » « 5 » و نمونه‌هايى نظير آن در قرائات مشهود .

مثال نوع دوم : قرائت « وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى » « 6 » با حذف « ما خلق » نزد ابن مسعود و ابو درداء و قرائت آيه شريفهء « . . . وَ كانَ وَراءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْباً » « 7 » با تبديل واژه « وراءهم » به « امامهم » و افزودن كلمه « صالحة » پس از « سفينة » . و قرائت « وَ أَمَّا الْغُلامُ فَكانَ أَبَواهُ مُؤْمِنَيْنِ . . » . « 8 » به صورت « و أما الغلام فكان كافرا أبواه مؤمنين » نزد ابن عباس . و قرائاتى نظير آن كه راويانى ثقه آن را نقل كرده‌اند .

مثال نوع سوم : قرائاتى كه راويان غير ثقه فراوان نقل كرده‌اند و در كتاب‌هاى شواذ غالبا با سند ضعيف ثبت شده‌اند . قرائت ابن سميفع « 9 » و ابو سمال « 10 » و ديگران در « . . . نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ . . » . « 11 » با جيم معجمه « 12 » و در « . . . لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً . . » . « 13 » كه با فتح لام ، ( بر خلاف ضبط مصحف كه « ل » در « خلفك » ساكن است ) خوانده‌اند . همچنين است

( 1 ) . الإبانة عن معانى القراءات ، مكى بن ابى طالب : 51 و 52 ، به تحقيق عبد الفتاح اسماعيل شلبى ، دار النهضة مصر للطبع و النشر . ( 2 ) . فاتحه : 4 ( 3 ) . بقره : 9 ( 4 ) . بقره : 132 ( 5 ) . بقره : 158 ( 6 ) . ليل : 3 ( 7 ) . كهف : 79 ( 8 ) . كهف : 80 ( 9 ) . محمد بن عبد الرحمن بن السميفع ، ابو عبد اللّه يمانى ( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 2 : 162 ) ( 10 ) . قعنب بن ابو قعنب ابو سمال عدوى ، قارى . وى قرائات شاذ را اختيار مىكرده است . ( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 2 : 27 ) ( 11 ) . يونس : 92 ( 12 ) . در اين عبارت جمله‌اى از قلم افتاده است . عبارت صحيح چنين است : « ننحيك » با هاء مهمله در آيهء « نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ » با جيم معجمه . ( مؤلف ) ( 13 ) . يونس : 92