مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٤٧٤
ضابطه پذيرش قرائات
انواع اختلاف قرائات
انواع اختلاف قرائات
در اين‌باره نيز در مبحث نزول قرآن بر هفت حرف بحث كرديم .
ضابطه پذيرش قرائات
ضابطه پذيرش قرائات
عالمان قرائت ضابطه مشهورى دارند كه با آن روايات قرايى مختلف را ارزيابى مىكنند .
طبق اين ضابطه ، هر قرائتى كه با يكى از مصاحف عثمانى ، و لو با فرض و تقدير ، مطابقت كند ، و همچنين با زبان عربى . و لو با وجهى از وجوه آن ، سازگارى داشته باشد و اسناد آن نيز صحيح باشد ، و لو آنكه از كسى غير از ده قارى مشهور نقل شده باشد ، قرائتى صحيح است و نه تنها رد و انكار آن جايز نيست ، بلكه بايد آن را جزو حروف هفت‌گانه‌اى كه قرآن بر اساس آنها نازل شده به شمار آورد .
صاحب منظومه طيبة « 1 » ضابطه مذكور را به شرح زير به نظم درآورده است .
و كل ما وافق وجه النحو * و كان للرسم احتمالا يحوى
و صح إسنادا ، هو القرآن * فهذا الثلاثة الاركان
و حيثما يختلّ ركن أثبت * شذوذه لو أنه فى السبعة « 2 »
با توجه به آنچه گفته شد ضابطه صحت قرائت از 3 ركن تشكيل شده است .
1 . ركن سازگارى با رسم الخط مصاحف . مراد عالمان از سازگارى قرائت با رسم‌الخط مصاحف عثمانى آن است كه حد اقل با رسم الخط يكى از مصاحف مطابقت داشته باشد . مانند قرائت ابن عامر كه آيهء « وَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً . . » . « 3 » را بدون « واو » خوانده است .
و يا آيهء « . . . وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْكِتابِ الْمُنِيرِ » « 4 » كه در هر دو اسم ، حرف « باء » را افزوده است ( بالزبر و بالكتاب ) . اين قرائت در مصحف شام ثبت گرديده است . و يا مانند قرائت ابن
( 1 ) . طيبة النشر فى القراءات العشر ، اثر محمد بن جزرى . ( 2 ) . هر قرائتى كه با وجهى از قواعد نحو سازگار گردد / و رسم خط بنا بر احتمالى آن را شامل شود . و اسنادش نيز صحيح باشد همان قرآن است / اينها سه ركن قرائت صحيح هستند . و هرگاه ركنى خلل يابد دانسته مىشود / شاذ بودن آن ، حتى اگر از قرائات سبعة باشد . ( 3 ) . بقره : 116 ( 4 ) . فاطر : 25