مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ٤٣٠
سخنان عالمان در التزام به رسم‌الخط عثمانى
سخنان عالمان در التزام به رسم‌الخط عثمانى
سخنان عالمان در التزام به رسم‌الخط عثمانى
سخاوى به سند خود روايت مىكند كه از مالك سؤال شد : ما را خبر ده از كسى كه مىخواهد مصحفى بنويسد : آيا جايز مىشمارى كه بر اساس رسم‌الخطى كه امروزه ميان مردمان رايج است بنويسد ؟ پاسخ داد : آن را جايز نمىدانم . بلكه بايد بر رسم‌الخط اول بنويسد . سخاوى مىگويد نظر مالك حق است . زيرا در اين روش حالت اوليه رسم قرآن حفظ مىشود تا طبقات بعد ، آن را فراگيرند . بىترديد اين روش شايسته‌تر است ، زيرا تغيير رسم‌الخط نخست قرآنى موجب مىگردد مردم از رسم‌الخط متداول ميان طبقه اول بىخبر بمانند . ابو عمرو دانى مىگويد در اين نظر هيچ‌يك از عالمان امت با مالك مخالفت نكرده است . وى همچنين مىگويد درباره حروفى در قرآن نظير « و » و « الف » از مالك سؤال شد كه اگر در قرآن اين حروف به اين صورت يافت شد آيا مجاز است كه آن را تغيير دهند ؟ پاسخ داد : خير . ابو عمرو مىگويد : منظور الف و واو زائدى است كه در رسم الخط نوشته مىشود اما خوانده نمىشود مانند « اولو » « 1 » . امام احمد بن حنبل مىگويد : نگارش « و » يا الف يا « ى » و غير آن با رسم‌الخطى غير از مصحف عثمان حرام است « 2 » . در حاشيه المنهج فى فقه الشافعية آمده است :
كلمهء « الربا » همچنان‌كه در رسم‌الخط عثمانى آمده است با « و » و الف نوشته مىشود ( ربوا ) . اين كلمه در قرآن با « ى » و يا الف نوشته نمىشود ، زيرا رسم‌الخط عثمانى سنتى واجب الاتباع است « 3 » .
در المحيط البرهانى فى فقه الحنفية « 4 » آمده است : شايسته نيست كه مصحف با رسم الخطى غير از رسم الخط عثمانى نوشته شود .
نبود / كار نيكو همان بود كه او انديشيد . داستان اختلاف ايشان ( بر سر آن ) مشهود است / مانند داستان جانكاه يمامه . ازاين‌رو سزاوار است كه پيروى كنيم / رسم الخطى كه او در مصحف بنا نهاد . عمل او را پيروى كنيم و فكر او را / كه پناهى براى آنكه مىنويسد قرار داد . ( 1 ) . در كتاب المقنع چنين عبارتى وجود ندارد . اما ابو عمرو در المقنع پس از ذكر سخن مالك به بيان موارد حذف واو و الف و ياء در رسم الخط قرآن پرداخته است . احتمالا منظور مؤلف اشاره به همين قسمت از كتاب است نه بيان عين سخن ابو عمرو . ( 2 ) . البرهان ، زركشى ، ج 2 ، نوع 25 ( علم مرسوم الخط ) : 14 . ( 3 ) . الجمل على شرح المنهج ، شيخ سليمان ، جزء سوم : 44 ، دار احياء التراث العربى ( نقل به مضمون ) . ( 4 ) . المحيط البرهانى فى الفقه النعمانى ، برهان الدين محمودى تاج الدين ( م 616 ه . ق )