مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ١٨٧

رأى قاضى ابن الطيب :

كَلِماتٍ . . . » « 1 » كه به رفع لفظ آدم و نصب كلمات و برعكس قرائت شده است .

3 . اختلاف در حروف با حفظ صورت و تغيير در معنا : مانند تبلو و تتلو .

4 . عكس حالت پيشين : بصطة و بسطة يا الصراط و السراط .

5 . اختلاف در حروف با تغيير لفظ و معنا : مانند فامضوا و فاسمعوا .

6 . اختلاف در تقديم و تأخير : فيقتلون و يقتلون به فتح « ياء » مضارعه و به صيغه معلوم خواندن يكى و ضم « ياء » و به صيغه مجهول خواندن ديگرى و برعكس .

7 . اختلاف در فزونى و كاستى : اوصى و وصى .

اختلاف از اين هفت وجه خارج نيست . « 2 »

رأى قاضى ابن الطيب :

رأى قاضى ابن الطيب :

قاضى بر اساس آنچه قرطبى از وى ، نقل مىكند ، مىگويد :

پس از تدبر در اختلاف وجوه قرائات ، دريافتم كه اين وجوه از هفت حالت خارج نيست .

1 . تغيير حركت با حفظ معنا و صورت : « . . . هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ . . . » « 3 » و أطهر يعنى به سكون و ضم راء . و يا . . . « يَضِيقُ صَدْرُكَ » « 4 » به سكون و ضم قاف .

2 . تغيير در حركت با حفظ صورت و ديگرگونى معنا : « رَبَّنا باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا » « 5 » و باعد يعنى به دو صيغه فعل طلب و ماضى .

3 . تغيير در اختلاف حروف با حفظ صورت و ديگرگونى معنا : ننشرها و ننشزها يعنى با راء و زاء .

4 . تغيير در صورت لفظ با حفظ معنا : كالعهن المنفوش و كالصوف المنفوش .

5 . تغيير در صورت و معناى لفظ : طلح منضود و طلع منضود .

6 . تغيير در تقديم و تأخير : « وَ جاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ » و « جاءت سكره الحق بالموت . »

7 . تغيير در فزونى و كاستى : « . . . لَهُ تِسْعٌ وَ تِسْعُونَ نَعْجَةً . . . » « 6 » و « له تسع و تسعون نعجة انثى » با افزودن لفظ انثى . « 7 »

( 1 ) . بقره : 37 ( 2 ) . النشر فى القراءات العشر ، ابن جزرى ، ج 1 : 26 ( 3 ) . هود : 78 ( 4 ) . حجر : 97 ( 5 ) . سبأ : 19 ( 6 ) . ص : 23 ( 7 ) . نكت الإنتصار لنقل القرآن . ابو بكر باقلانى : 120 - 124 ، به تصحيح محمد زغلول سلام ، المعارف