مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ١٨٦

رأى ابن جزرى

و نظر رازى را فراهم سازيم ؛ و افزون بر اين ، رأى برگزيدهء خود و ديگر نظريات را روشن‌تر درك كنيم .

رأى ابن قتيبه

رأى ابن قتيبه

ابن قتيبه مىگويد :

حروف هفت‌گانه عبارت است از وجوهى كه ديگرگونى در قرائت را موجب مىگردد و آن عبارت است از :

1 . ديگرگونى در حركت با حفظ معنا و صورت لفظ : مانند آيهء « . . . وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ . . . » « 1 » كه در آن لفظ يضار هم به فتح را و هم به ضم آن قرائت شده است .

2 . ديگرگونى در فعل : مانند بعّد و باعد كه به صورت فعل طلب و فعل ماضى قرائت شده است .

3 . ديگرگونى در لفظ : مانند ننشرها و ننشزها كه با راى مهمله و زاى معجمه .

4 . ديگرگونى به سبب ابدال حرفى به حرف قريب المخرج : مانند طلح منضود و طلع منضود .

5 . ديگرگونى در تقديم و تأخير : مانند « وَ جاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ » و « و جاءت سكرة الحق بالموت . »

6 . ديگرگونى به فزونى و كاستى : مانند « وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى » و « و الذكر و الانثى » با حذف كلمهء ما خلق .

7 . ديگرگونى به سبب ابدال لفظى به لفظ ديگر : مانند « . . . كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ » « 2 » و كالصوف المنفوش . « 3 »

رأى ابن جزرى

رأى ابن جزرى

ابن جزرى چنين مىگويد :

تمامى قرائات را اعم از صحيح و شاد و ضعيف و منكر بررسى كردم ، نتيجه آن كه اختلاف قرائات را خارج از هفت وجه نيافتم :

1 . اختلاف در حركت با حفظ معنا و صورت : مانند البخل كه به چهار وجه و يحسب كه به دو وجه قرائت شده است .

2 . اختلاف در حركت با حفظ صورت و تغيير در معنا : مانند « فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ

( 1 ) . البقرة : 282 ( 2 ) . القارعه : 5 ( 3 ) . تاويل مشكل القرآن ، ابو محمد عبد الله بن مسلم قتيبة : 36 ، 37 . شرح احمد صقر دار التراث .