مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — الصفحة ١٨٣

4 . وجوه هفت‌گانه مطابق رأى ما

امر و به عبارت بهتر فعل دعا شمرده شود ، به نصب خوانده شده است همچنان كه به صورت « ربّنا بعّد به . . . » رفع رب به عنوان مبتدا و فعل ماضى بعّد به عنوان جمله خبريه قرائت شده است .

3 . اختلاف در وجوه اعراب :

آيهء « . . . وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ وَ لا شَهِيدٌ . . . » « 1 » هم به فتح راء و هم به رفع آن قرائت شده است .

فتح ، بنا بر آنكه لا ناهيه باشد ، كه در اين صورت فعل بعد از آن مجزوم مىشود ، و حرف راء به دليل ادغام دو حرف متماثل فتحه مىگيرد . اما قرائت به رفع يضار بنا بر آن كه لا نافيه باشد ، زيرا فتح بعد از « لاى » نافيه مرفوع است . و نظير آن آيهء شريفهء « ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ » « 2 » است كه در آن لفظ المجيد بنا بر آن كه صفت اسم « ذو » باشد به رفع ، و بنا بر آن كه صفت كلمه العرش باشد به جر قرائت شده است . در اين وجه ، همان گونه كه ملاحظه مىشود ، فرقى نمىكند كه وجوه اختلاف اعراب در اسم باشد يا فعل .

4 . اختلاف در كاستى و فزونى :

عبارت « وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى » « 3 » با حذف كلمه ما خلق به صورت و الذكر و الأنثى نيز قرائت شده است .

5 . اختلاف در تقديم و تأخير :

عبارت « وَ جاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ . . . » « 4 » به صورت « و جاءت سكرة الحق بالموت » نيز قرائت شده است .

6 . اختلاف به سبب ابدال :

لفظ ننشزها ( با زاء ) در آيه « . . . وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظامِ كَيْفَ نُنْشِزُها . . . » « 5 » با راء نيز قرائت شده است . همچنين كلمه طلح در آيه « وَ طَلْحٍ مَنْضُودٍ » ، « 6 » طلع خوانده شده است بنابراين ، در اختلاف به ابدال فرقى ميان اسم و فعل نيست .

( 1 ) . بقره : 282 ( 2 ) . بروج : 15 ( 3 ) . ليل : 3 ( 4 ) . ق : 19 ( 5 ) . بقره : 259 ( 6 ) . واقعه : 29