عدة الداعي ونجاح الساعي (آيين بندگى و نيايش) (فارسى) — الصفحة ٥٦٤

28 - « الرّبّ » :

هر كس كه مالك چيزى باشد ، او ربّ آن است و آيهء قرآن نيز به اين معناه اشاره دارد كه مىفرمايد .

- ارْجِعْ إِلى رَبِّكَ « 1 » .

يعنى : « ( حضرت يوسف به فرستادهء ملك گفت ) به سوى ربّ خود بازگرد » .

يعنى به آقا و مالكت رجوع كن .

در جنگ حنين ( وقتى آثار شكست لشكر اسلام هويدا شد ) يكى از مسلمانان گفت : اگر مردى از قريش ربّ من شود بهتر از اين است كه مردى از قبيلهء هوازن ( كه مشغول جنگ با لشكر اسلام بودند ) ربّ من گردد .

منظور اين فرد آن بود كه اگر مردى از قريش مالك من شود بهتر از اين است كه مردى از هوازن مالك من گردد .

اگر به غير از خداوند متعال ، « ربّ » گفته شود ، جايز نيست بر آن « الف و لام » وارد گردد ، زيرا الف و لام ، دلالت بر عموم مىكنند و حال آنكه كسى مصداق ربوبيت عمومى براى تمام مخلوقات نيست ، بلكه بايد كلمهء « ربّ » را به آن مملوك اضافه كرد ، پس او فقط نسبت به آن مضاف اليه مالك است ( نظير ربّ الابل يعنى مالك اشتر ) « ربّانيّون » منسوب به عبوديت و بندگى براى رب‌اند ، چون از همه چيز به سوى او منقطع شده‌اند و به خدمت در محضر او نزديكند .

« ربّيّون » « 2 » به صبركنندگان با انبيا و همراهان آنان گفته مىشود .

( 1 ) سورهء يوسف ، آيهء 50 . ( 2 ) در نسخه‌هايى كه به دست مترجم رسيده به جاى « ربيّون ، ربّانيّون » آمده كه به چند دليل اشتباه است : الف - تكرار لازم مىآيد چون « ربّانيّون » را در سطر بالا معنا كرده است . ب - در توحيد صدوق كه مؤلف اسماى حسنى و شرحش را از آنجا گرفته ، « ربيون » آمده است . ج - اين معنا برگرفته از قرآن است كه مىفرمايد : وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ ، سورهء آل عمران آيهء 146 .