عدة الداعي ونجاح الساعي (آيين بندگى و نيايش) (فارسى) — الصفحة ٢٠٧

8 - حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب ( ع )

الهى را ترك مىنمايد كه در اين صورت ، جايگاهش آتش جهنّم خواهد بود .

اين سخنان در معاويه بسيار مؤثّر واقع افتاد در نتيجه خود را از حكومت خلع نمود .

اطرافيان گفتند : لا اقل حكومت را به ديگرى بسپار .

گفت : گناه ديگرى را من به دوش بگيرم ، در حالى كه تلخى دورى آن را مىچشم ، اگر بخواهم كسى را معين كنم ، خودم بدان سزاوارترم .

اين را گفت و به درون خانه رفته در را از درون بست و كسى را به درون راه نداد ، بيست و پنج شب گذشت كه جان داد .

گويند مادرش وقتى اين ماجرا را شنيد گفت : اى كاش ! لكّهء خونى بودى ( و هرگز به دنيا نمىآمدى ) .

فرزند جواب داد : اى كاش ! همين طور كه مىگويى بودم و نمىدانستم بهشت و جهنمى در كار است .

سخن در اين باب به درازا كشيد و از موضوع اصلى كتاب به حاشيه رفتيم ، علتش درخواست يكى از ياران بود كه نخواستيم بر خلاف آن عمل كنيم « 1 » .

( 1 ) در اينجا توجه به دو نكته خالى از فايده نيست : نكتهء اوّل : بايد توجه داشت كه دنيا غير از آسمان و زمين است ، آسمان ، زمين ، دريا ، صحرا و . . . دنيا نيستند ، چون اگر اينها دنياى مذموم بودند ، خداوند سبحان آنها را به خود نسبت نمىداد و نمىفرمود : - من آب مىفرستم ، أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ سورهء واقعه ، 69 . - من درخت را مىرويانم نه شما ، ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها سورهء نمل ، آيهء 60 . - من كشاورزى مىكنم و زارعم ، أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ سورهء واقعه ، آيهء 64 . و نيز به موجودات اين عالم قسم ياد نمىكرد . پس هستى زمين و آسمان بد نيست بلكه آيات خداوند هستند ( و لذا به آنها قسم مىخورد ) آنچه مذموم است اعتبارات و تكاثر و تفاخر قرار دادى دنياست كه مىفرمايد : اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ سورهء حديد ، آيهء 20 . كه گفته‌اند « لعب » ، بازى بىهدف دوران كودكى است ، « لهو » ، خوشگذرانى و سرگرمى دوران نوجوانى ، « زينت » ، دوران جوانى ، « تفاخر » ، دوران ميان سالى و « تكاثر » در اموال و اولاد دوران كهنسالى و فرتوتى مىباشد ، ( تفسير الميزان ذيل آيهء فوق ) اگر كسى در مراحل زندگى اين گونه بود ، او اهل دنياست و گر نه خير . نكتهء دوّم : مرحوم ملا مهدى نراقى در كتاب شريف جامع السعادات ، در پايان بحث حبّ دنيا مىفرمايد : كارهاى انسان مىتواند سه حالت داشته باشد : اوّل - كارهايى كه نمىشود براى خدا واقع گردد ، هم ظاهر و هم باطنش هر دو براى دنياست كه عبارت است از انواع گناهان و امور ممنوعه و حتى بهره‌برى از مباحات . دوّم - كارهايى كه ظاهرش دنيايى است مانند خوردن و خوابيدن و ازدواج و . . . ، اگر انسان اينها را براى بهره‌ورى نفس و لذات انجام دهد ، جزء دنيا به حساب مىآيند ، اما اگر به اين قصد بخورد و بخوابد و ازدواج نمايد كه قدرت بر تقوا ( انجام فرامين الهى و ترك محرّمات ) پيدا كند ، باطنش الهى مىشود اگر چه ظاهرش دنيايى است و لذا رسول خدا - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - فرمود : « من طلب من الدّنيا حلالا مكاثرا مفاخرا لقى اللَّه و هو عليه غضبان ، و من طلبها استعفافا عن المسألة و صيانة لنفسه جاء يوم القيامة و وجهه كالقمر ليلة البدر » . يعنى : « هر كه از حلال دنيا استفاده كند به نيت تكاثر و تفاخر ، خداوند متعال را در حال غضب ، ملاقات خواهد كرد . و هر كه به دنبال امور دنيايى باشد تا از ديگران درخواست نكند و كرامت نفسش را حفظ نمايد ، روز قيامت وارد مىشود در حالى كه چهره‌اش مانند ماه شب بدر ، نورانى است » . سوّم - كارهايى كه ظاهرش خدايى است مانند تحصيل علم ، طاعات ، عبادات و . . . اين امور بستگى به باطن انسان دارد اگر قصدش غير خدا باشد ( مانند ريا و طلب جاه و مقام و . . . ) مىشود دنيا و اگر براى خدا باشد ، ظاهر و باطن هر دو للَّه مىگردند . ( جامع السعادات ، ج 2 ، ص 44 ، چاپ نجف 1383 ) .