تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ٤٣
9 - انديشه زايى
است و مبارك ، و براى جهانيان مايهء هدايت است در آن نشانه‌هاى روشن است .
حضرت فرمود :
« مَقامُ ابْراهيم ، حَيْثُ قامَ عَلَى الْحَجَرِ فَاثَّرتْ فيهِ قَدَماهُ وَالْحَجَرُ الْاسْوَدُ وَ مَنْزِلُ اسْماعيلَ » « 1 »
مقام ابراهيم عليه السلام است كه روى سنگ ايستاد و اثر پاهايش بر آن باقى ماند ، حجرالاسود و منزل اسماعيل عليه السلام است .
از اين حديث برمىآيد كه اگر انسان در آثار و نشانه‌هاى گذشتگان دقيق شود مىتواند معارف ارزنده‌اى را به دست آورد ؛ نظر كردن به جاى پاى حضرت ابراهيم عليه السلام كه هنگام تأسيس كعبه همچنان در سنگى نقش بسته و به‌صورت فرورفتگى و روشن باقى مانده است بيننده را مجذوب مىسازد و پى به شخصيّت استثنايى سازندهء اين خانه مىبرد و معجزه‌اش را به عيان مىبيند .
همچنين حجرالاسود كه با يك نگاه مىتوان فهميد كه آن ، يك پديدهء غير عادى و سنگى استثنايى است و هر بيننده را به شگفت وا مىدارد و با ديدن و استلام آن ، زبان به حمد و سپاس رَبّ جليل مىگشايد و با جان و دل مىپذيرد كه آنها از آيات بيّنات و نشانه‌هاى روشن خداوند است .
همهء اينها زمانى امكان‌پذير است كه تفكّر انسان در مظاهر مادى تاريخى و نشانه‌هاى بر جاى مانده با بينش عميق و همراه با برداشت مثبت و كسب آموزش باشد ، در غير اين‌صورت حتى نظر به ظريفترين آثار ، نمىتواند محرك مشاعر بيننده باشد ، چنان كه حضرت على عليه السلام مىفرمايد :
« كُلُّ نَظَرٍ لَيْسَ فيهِ اعْتِبارٌ فَلَهْوٌ » « 2 »
هر نگاهى كه عبرت‌انگيز نباشد لهو و بيهوده است .
( 1 ) - الكافى ، ج 4 ، ص 223 ؛ و الميزان ، ج 3 ، ص 349 .
( 2 ) - بحارالانوار ، ج 78 ، ص 92 . براى توضيح بيشتر ر . ك : تحليلى نوين از اوقات فراغت از همين قلم ، ص 227 - 131 .