تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ١٤
تعريف تاريخ
ذكر ( ياد ) « 1 »
و مادّهء « قول » « 2 »
استفاده كرده است .
ب - تاريخ به مفهوم گاه‌شمارى آن ، در آغاز شكوفايى اسلام و در دههء اوّل هجرى توسط رسول اكرم در فرهنگ اجتماعى و زبان مردم متداول شد . « 3 »
و از سال اوّل هجرى ، شمارش ايّام ، ثبت رويدادها ، قراردادها و عهدنامه‌هايى كه پيامبر اسلام با اقوام و قبايل مىبست با سال و ماه هجرى معيّن گرديد . « 4 »
معاهدهء او با يهوديان « مقناوى » و « بنىحبيبه » و برادران و خويشاوندان سلمان در شيراز از جملهء آنهاست . « 5 »
ج - در زبان فارسى نيز اصطلاح « تاريخ » به همان معنا و مفهوم كه در زبان عربى وجود دارد ، كاربرد پيدا كرده و در متون كهن به‌كار رفته و امروز نيز همان معنا را داراست . « 6 »
تعريف تاريخ
تعريف تاريخ
پيش از پرداختن به نظر قرآن دربارهء تاريخ ، به نظريات برخى از مورّخان و انديشمندان مىپردازيم تا ببينيم تاريخ از نظر آنها چگونه تعريف و تفسير شده است و با بينش قرآن تا چه حدّ نزديك است ، مقصود از تاريخ در اين كتاب بررسى سرگذشت انسانهاست نه دگرگونيهاى يك حوزهء هستى در طول زمان همانند مطالعهء پيدايش و تحوّلات حيات ( زيست شناسى ) يا مطالعهء دگرگونيهاى زمين ( زمين شناسى ) . « 7 »
تاريخ در نظر « مقريزى » مورخ مشهور عبارت است از :
« خبر دادن از آنچه در گذشته در جهان رخ داده‌است . » « 8 »
( 1 ) - مريم ( 19 ) ، آيهء 17 : « . . . وَاذْكُرْ عَبْدَنا داوُدَ ذَاْلَايْدِ انَّهُ اوَّابُ » به يادآور بندهء ما داوود صاحب قدرت را ، كه او بسيار توبه كننده بود .
( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 30 : « وَاذْقالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ انّى جاعِلٌ فِى الْارْضِ خَليفَةً » و هنگامى كه پروردگارت به فرشتگان گفت : من درروى زمين جانشينى قرار خواهم داد .
( 3 ) - سفينة البحار ، ج 2 ، ص 641 .
( 4 ) - تحقيقى دربارهء تاريخ هجرى ، جعفر مرتضى العاملى ، ص 36 - 38 .
( 5 ) - مكاتيب الرّسول ، علىاحمد ميانجى ، ج 1 ، ص 288 - 290 .
( 6 ) - لغتنامهء دهخدا ، ج 14 ، ص 139 .
( 7 ) - مقدّمه‌اى بر روش تحقيق در تاريخ ، م - ذاكر ، ص 8 .
( 8 ) - تاريخِ تاريخ نگارى در اسلام ، ص 26 - 27 .