تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ١٣٠
سنّت استخلاف
پاداش داده خواهد شد . هر يك از اين دو گروه را از عطاى پروردگارت بهره و كمك مىدهيم ؛ و عطاى پروردگارت هرگز ( از كسى ) منع نشده است . » « 1 »
چند نكته
چند نكته
1 - گرچه سنت « امداد » فراگير و شامل همهء انسانهاست چه كافر ، چه فاسق و چه مؤمن ، ولى از سنتهاى مشروط شمرده شده است بدين دليل كه مسبوق به رفتار و خواست قلبى افراد است يعنى آنان دنيا يا آخرت را به‌صورت جدّى مىخواهند و دربارهء آنها دست به تلاش و كوشش مىزنند آنگاه امدادهاى الهى به آنان مىرسد ، بر خلاف دو سنّت « هدايت توسط انبيا » و « آزمايش » كه مسبوق به افعال انسانها نيستند ؛ مردم چه بخواهند ، چه نخواهند ، هم مورد تبليغ و هدايت واقع مىشوند و هم مورد ابتلا و امتحان . « 2 »
2 - از تحليل آيات ياد شده بر مىآيد كه امدادهاى الهى به مؤمنان به مراتب ، بيشتر از كمكها و امدادهايى است كه به غير مؤمنان مىرسد گاهى از اسباب و علل عادى هم مىگذرد و مددهاى غيبى و فوق طبيعى را نيز شامل مىشود . « 3 »
ما اين حقيقت را در زندگى افراد و جوامع شايسته و مؤمن ، بويژه در طول هشت سال دفاع مقدس در جبهه‌هاى نبرد دريافتيم .
3 - امداد خداوند نسبت به كافران و غير مؤمنان هرگز با حكمت و عدل خداوند منافات ندارد زيرا امدادها طبق خواسته‌هاى خود آنها و پس از اتمام حجت است .
سنّت استخلاف
سنّت استخلاف
جايگزينى گروهى بر گروه ديگر از ديگر سنّتهاى تاريخى است كه از آن ، گاهى به « استخلاف » و گاهى به « استبدال » تعبير مىشود يعنى قومى را جاى قومى نشاندن و نسلى را با نسلى تازه بدل نمودن . قرآن در اين باره مىفرمايد :
( 1 ) - اسرا ( 17 ) ، آيات 18 - 20 .
( 2 ) - جامعه و تاريخ از ديدگاه قرآن ، ص 435 .
( 3 ) - همان .